بوجود مىآيد متعلّق طلب است نه خود آن .
و در تعريف خبر اختلاف كردهاند ، گفته شده : تعريف آن ممكن نيست چون دشوار است ، و بقولى : چون بديهى و روشن است ، چون انسان به طور بديهى بين خبر و إنشاء فرق مىگذارد ، و إمام فخر رازى در كتاب المحصول اين قول را ترجيح داده است .
ولى بيشتر علما بر آنند كه آن را مىتوان تعريف كرد ، قاضى ابو بكر و معتزليان گويند : خبر كلامى است كه راست و دروغ در آن داخل است ، امّا اشكال شده كه خبرهاى خداى تعالى جز راست نيست ، قاضى جواب داده كه : از لحاظ لغت صحيح است در قسم خبر داخل باشد .
و بقولى : خبر آن است كه راست و دروغ در آن هست ، و اين تعريف از اشكال يادشده در امان است .
و ابو الحسن بصرى گفته : خبر كلامى است كه بهخودىخود نسبتى را برساند ؛ ولى بر او ايراد گرفتهاند كه مانند : ( قم - بپاخيز ) در اين تعريف داخل است ، چون قيام منسوب و طلب نيز منسوب است .
و بقولى : كلامى است كه بهخودىخود اضافهء امرى به امر ديگر را - نفيا يا اثباتا - فايده دهد .
و بقولى : قولى است كه با صراحت خود مقتضى نسبت دادن معلومى به معلوم ديگر باشد ، به نفى يا إثبات .
و يكى از متأخرين گفته است : إنشاء آن است كه مدلول آن در خارج بوسيلهء كلام حاصل مىشود و خبر بر خلاف آن است .
و يكى از كسانى كه كلام را بر سه گونه دانند گفته : اگر كلام با وضع خود طلب را إفاده كند از اين احوال خالى نيست كه يا طلب ذكر ماهيت است ، يا تحصيل آن ، يا رها كردن آن ، گونهء اوّل استفهام ، و دومى أمر ، و سوّمى نهى مىباشد ، و اگر با وضع خود طلب را نرساند ؛ هرگاه راست و دروغ در آن محتمل نباشد تنبيه و إنشاء ناميده مىشود ، زيرا كه بوسيلهء آن مخاطب خود را متنبه مىكنى و منظورت را إنشاء مىنمايى ؛ يعنى آن را ابتكار مىكنى بدون اينكه در خارج موجود باشد ، خواه اينكه با دلالت التزامى طلب را برساند مانند تمنى و ترجّى و نداء و قسم ، يا نه ، مانند : أنت طالق ، و هرگاه راست و دروغ در آن راه داشته باشد خبر است .
الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — صفحة 242
مساهمون: جلال الدين السيوطي
ص٢٤٢