نوع پنجاه و هفتم در خبر و انشاء
بدانكه حاذقان از علماى نحو و قاطبهء اهل بيان بر آنند كه كلام در اين دو قسم منحصر است ، و قسم سوّمى براى آن نيست .
و عدهاى ادعا كردهاند كه اقسام كلام دهتاست : نداء ، سؤال ، أمر ، تشفّع ، تعجّب ، قسم ، شرط ، وضع ، شكّ ، و استفهام .
و بقولى : نه قسم است ، به اين ترتيب كه استفهام در قسم سؤال داخل باشد .
و بقولى : هشت قسم است ؛ به اينكه تشفّع ( - تقاضا ) إسقاط گرديده و در سؤال داخل باشد .
و بقولى : هفت قسم است ؛ به اينكه شك نيز إسقاط شود چون داخل در خبر است .
و أخفش گفته : شش قسم است : خبر ، استخبار ، أمر ، نهى ، نداء ، و تمنّى .
و بعضى گفتهاند : پنج قسم است : خبر ، أمر ، تصريح ، طلب ، و نداء .
و قومى گفتهاند : چهار قسم است : خبر ، استخبار ، طلب ، و نداء .
و بسيارى گفتهاند : بر سه گونه است : خبر ، و طلب ، و انشاء گفتهاند : زيرا كه كلام يا احتمال صدق و كذب را دارد يا نه ، گونهء اول خبر است ، و گونهء دوم اگر معنايش با لفظش مقترن باشد إنشاء است ، و اگر مقترن نباشد بلكه متأخر از آن باشد طلب است . و محققان بر آنند كه طلب داخل در إنشاء است ، و اينكه معنى ( اضرب ) مثلا كه طلب ضرب ( - زدن ) است با لفظش مقترن مىباشد ، أمّا خود زدن كه بعدا