عدم حصول مسبب و آن نفى خلافتست و بر متامّل متدبر پر ظاهرست كه انتفاى مسبب از انتفاى سبب وقتى لازم مىآيد كه براى مسبب سبب واجد باشد نه اسباب متعدده و هر گاه براى مسبب اسباب متعدده باشد از انتفاى يك سبب انتفاى مسبب لازم نمىآيد كه بينا آنفا و هو من كمال الظهور لا يخفى على من اوتى قسطا من الشعور و اينجاست كه رازى انتفاى مسبب را بانتفاى سبب در اين مقام حتما ادعا نكرده بلكه بطريق ترديد و تشكيك گفته اما ان يلزم من انتفاء السبب انتفاء المسبب اولا يلزم الخ و ازين عبارت صراحة پيداست كه رازى حتما و جزما انتفاى مسبّب را بر انتفاى سبب لازم نمىگرداند و العجب كه مغفلين مقلدين بمزيد جسارت از رازى پا را فراتر نهاده حتما و قطعا انتفاى افتراض طاعت را بر انتفاى نبوت لازم مىگردانند كما دريت من عبارة شرح المواقف و شرح المقاصد و شرح التجريد و الصواعق اما زعم رازى كه اگر از انتفاى سبب انتفاى مسبب لازم نه آيد پس چونكه عدم امامت هارون بسبب موت آن حضرت قبل حضرت موسى عليهما السّلامست واجب شد كه لازم نه آيد از عدم وفات جناب امير المؤمنين عليه السّلام قبل جناب رسالتمآب صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم عدم حصول مسبب و آن نفى خلافتست پس اين افاده موجب نهايت استعجاب و استغراب اولى الالبابست زيرا كه در تمسك اهل حقّ بعدم انتفاى مسبب از انتفاى سبب و تمسّك رازى به اين قضيّه بون بائن و فرق ظاهرست و گمان ندارم كه بر ادنى محصّلى اين فرق مخفى بوده باشد فكيف چنين امام نحرير كه در علوم عقليّه و نقليّه على الخصوص فن مناظره و مجادله فرق مختلفه براى او نظيرى كمتر نشان مىدهند ليكن همانا عصبيت و لجاج و حب باطل چشم آدمى را از ملاحظه امور واضحه مىپوشاند و عالم محقق را مثل عامى متخبط مىگرداند مگر نه مىبينى كه تمسّك اهل حقّ به اين قضيّه در مقام رد استدلال سنيّهست و براى رد استدلال مجرد احتمال كافيست و تمسّك رازى در مقام استدلالست و براى مستدل مجرّد احتمال كافى نيست امّا اين معنى كه تمسّك اهل حقّ به اين قضيّه در مقام رد استدلالست پس بيانش
عبقات الأنوار في إمامة الأئمة الأطهار ( فارسي ) — صفحة 646
مساهمون: السيد مير حامد حسين الهندي
ص٦٤٦