فرمودن جناب رسالتمآب صلّى اللَّه عليه و آله قرآن مجيد را بر شرف تلف و حال تزلزل و تفرق و تشتت كه اگر اندك بادى بجنبد ، شذر و مذر از هم بپاشد ، و مصداق
فَأَصْبَحَ هَشِيماً تَذْرُوهُ الرِّياحُ
[ 1 ] باشد ، يا اگر آبى به آن رسد يا آتشى آن را بگيرد مانند أمس ذاهب و لا شيء گردد ، ثابت كرده ظاهر است كه نسخ متعدده از تابعان ابن عباس كه قدم بر قدم وى در حل لغات قرآن و ذكر اسباب نزول رفتند ، و ظاهر است كه اين نسخ شامل و جامع مساعى جميلهء خلفاء و صحابه كه آهسته آهسته بتقريبات شتى كشف مواضع مجملهء قرآن مجيد كردند نيز بوده باشد ، بهم رسيده ، و ثعلبى اين نسخ را جمع كرده ، و كتاب خود از آن تصنيف نموده .
و نيز از آن ثابت مىشود كه ثعلبى سبب حفظ و صيانت و ترويج و اشاعت اعظم ميراثى كه از آن حضرت به امت مرحومه رسيده ، و فضل بس جليل و منقبت بس فخيم براى خلفاء ثلاثه بسبب خدمت آن حاصل شده بود ، و سعي ثعلبى را با مساعى جميلهء خلفاء و صحابه در خدمت اين ميراث همان نسبت است كه مساعى اينها را با عهد جناب رسالتمآب صلّى اللَّه عليه و آله حاصل است .
پس ثابت شد كه چنان كه منت و احسان خلفاء أعيان خصوصا حضرت عثمان ماحى قرآن در خدمت فرقان بر جميع عالميان است ، همچنان بار گران امتنان و احسان ثعلبى و الا شأن بر جميع ائمه و اساطين سنيان كه حفظ مساعى جميلهء متفرقه و صيانت افادات جليلهء متشتتهء ايشان را بتصنيف و تأليف از اختلال و تفرق و انحلال و تمزق محفوظ و مصون ، و بنشر فوائد و تكثير عوائد و اشاعت تحقيقات و اذاعت تنقيحات عالمى را مملو
هامش
[ 1 ] الكهف : 45 .