مىنمايد ، و همچنين سيدى عبد القادر [ 1 ] به نسبت قادريان ، و خواجه نقشبند [ 2 ] به نسبت نقشبنديان ، و خواجه معين الدين چشتى به نسبت چشتيان . باز سلاسل اين بزرگان منتهى مىشود به جنيد بغدادى [ 3 ] و معاصران وى ، و همچنين قراء سبعه در قراآت ، و شيخ ابو الحسن اشعرى در علم كلام ، و ثعلبى و واحدى و امثال ايشان در تفسير ، و محمد بن اسحاق [ 4 ] در علم سيرت و على هذا القياس .
از اين مقام اندكى بيشتر بايد رفت و تأمل در آن بايد كرد كه اين جماعة هر چند بجمع علم و بهم آوردن آنچه پراكنده بود و از جماعهء كثير اخذ نموده بودند متصفاند ، اما هر چه آوردهاند ، از سلف آورده ، آنچه مأخوذ از سلف است ، بمنزلهء لوح است ، و تحقيقات نزد ايشان از قبيل تفسير مجمل و الحاق الشيء بالشىء لامر جامع ، و جمع آنچه پراكنده بود ، بمنزلهء نقش بر لوح است ] .
از اين عبارت نهايت مدح و جلالت و عظمت و نبالت ثعلبى به چندين وجه ثابت است :
اول : آنكه ثعلبى از جملهء آن عزيزان است كه وسائط اخذ دين مىباشند .
دوم : آنكه ثعلبى مثل خشت تحتانى است براى جدار ملت كه خشتهاى فوقانى بر آن متفرع مىشود و معتمد است بر آن .
هامش
[ 1 ] عبد القادر : بن موسى الجيلانى المتوفى سنة ( 561 ) ه .
[ 2 ] نقشبند : خواجه بهاء الدين محمد م سنة ( 718 - 791 ) ه ق .
[ 3 ] الجنيد : بن محمد بن الجنيد الصوفى البغدادى المتوفى سنة ( 297 ) ه .
[ 4 ] محمد بن اسحاق بن يسار المورخ المتوفى سنة ( 151 ) ه .