مىرسيد كه اين بنا در گذشته سه يا چهار طبقه داشته و دورتادور آن را ديوار و برج و باروهايى احاطه كرده بوده است . در شرق آن تودههايى از آجرهاى شكسته ديده مىشد كه بقاياى آن شهر قديمى به حساب مىآمد . در آنجا سكه و يا شىء ديگرى نيافتم . دهاتىها احساس مىكردند كه اگر بروز دهند چيزى در اين ويرانهها يافتهاند مورد بازخواست قرار خواهند گرفت . لذا همگى آنها در دست داشتن هرگونه سكه يا شىء ديگرى را منكر مىشدند .
در نزديكى آزادوار قريب به 400 خانوار از بلوچهاى چادرنشين مستقر بودند . آنها مىگفتند كه در قحطى سال 1871 م . به ناحيه جوين آمده و از آن به بعد در اين ناحيه ماندگار شدهاند . گفته مىشود كه سلطان محمود غزنوى شمار زيادى از بلوچها را از بلوچستان به سيستان كوچ داد و بعدها كريم خان زند ( 1779 - 1752 م . ) آنها را به خراسان منتقل نمود . شمار اين مردم را مىگفتند كه به 3000 خانوار مىرسيد كه در تمام خراسان پراكنده بودند و علاوه بر اين چندهزار نفر از آنها در قاين و سيستان ساكناند . اينان رؤساى قبيلهاى و مستقلى ندارند و سركردگان تيرههاى مختلف تحت نظارت حكمران ناحيه انجام وظيفه مىكنند .
بعد از اينكه اين خرابهها را ترك گفتم به دستهاى از اسفرودهاى كوچك هندى برخوردم . براى اولين بار بود كه اين پرنده را در خراسان مىديدم . اينكه چگونه اين پرندگان توانستهاند به جوين بيايند را نفهميدم . در اينجا هم مشاهده كردم كه قوشها به شدت نسل كبكها را مورد تهديد قرار دادهاند . پسربچهاى را ديدم كه مىگفت در مزرعهء پنبهشان تعدادى كبك وجود دارد . آنها ابتدا 12 تا بودند . اما در اثر حملهء قوشها به آنها 5 تا كشته شده و فقط 7 تا باقيمانده است . او گفت كه پر اين پرنده را در محلى كه قوشها آنها را خورده بودند يافته است .
به مزرعهء پنبهء او سرى زدم . راست مىگفت 7 كبك در آنجا بود . منهم سعى خود را كردم و موفق شدم يكى از آنها را بزنم . بعد به اين فكر افتادم كه اگر چنين پيش رود ، تا بهار آينده از اين پرندهها چيزى باقى خواهد ماند . با اينحال همين كه هنوز تعداد زيادى از اين پرنده در اين ناحيه به چشم مىخورد مايهء تعجب است .
از شفيعآباد خارج شديم و با عبور از تپهها و گذشتن از گوران « 1 » و دستوران « 2 » به
هامش
( 1 ) - گوران در فرهنگ جغرافيائى ايران جلد نهم گورى ضبط شده است و در فرهنگ آباديهاى كشور ، جلد 21 جزء دهستان ميان جوين شهرستان سبزوار آمده است .
( 2 ) - دستوران دهى از دهستان جغتاى شهرستان سبزوار است . فرهنگ آباديهاى كشور ، جلد 21 .