بهم پيوستگى در عرض 3 متر تا 3 متر و شصت سانتيمتر و عمق 5 / 7 سانتيمتر به جريان مىافتاد و كاملا شور بود . اين آب در بسترى عميق كه شايد نزديك به 6 متر از سطح زمينهاى اطراف پايينتر بود پيش مىرفت . از آنجا كه خاك اين ناحيه بسيار بد بود ، مىگفتند كه فقط از اين رودخانه در تابستان از دو محل مىتوان گذشت و در زمستان به كلى عبور از آن غير ممكن است . در ارتفاع 990 مترى اين رود را قطع كرديم و به درهء جوين وارد شديم كه در 90 يا 120 متر پايينتر از آن قرار گرفته بود .
در تپههاى اين ناحيه لايههاى گچ و نمك به صورت بلور و پودرشده ديده مىشد .
ظاهرا مردم جاجرم نيز مصالح مورد نياز تهيه ملاط براى بناى ساختمانهاى خود را از اين ناحيه فراهم مىكردهاند . در سرزمين هموار جوين زمين اكثرا نرم و تا حدى خاك آن شور بود و جويبارى از آب شور نيز از وسط آن مىگذشت . در شفيعآباد در كنارهء جنوبى دره اردو زديم ، غروب هنگام به سمت جنوب غرب كمى خيره شدم . مردم دهكده مىگفتند در اين سمت تا نزديك به 50 ميل سكنهاى وجود ندارد . فقط امكان دارد چند چادرسياه در هنگام بهار در نزديكى رباط پل ابريشم ديده شود و غير از اين چيز ديگرى نيست .
دهكدهء شفيعآباد « 1 » از طريق قناتهايى كه از تپههاى واقع در جنوب آن كشيده شده بود آبيارى مىگرديد . اين تپهها از جنس صخرهاى و به تعداد 5 تا 6 ، يكى بلندتر از ديگرى قرار گرفته بود . دهاتىها نزديك به 90 خانوار و همگى ايرانى بودند . تنها شكارى كه در اين ناحيه وجود داشت اردك وحشى بود كه در زمينهاى نرم كنار جويبار يافت مىشد و اصلا نمىتوانستم به آنها نزديك شوم . يكدستهء بزرگ از پليكانها در سمت شرق در حال پرواز بودند و راهنماى ما كه سخت مشغول تماشاى اين منظره بود ، ما را مطمئن مىساخت كه اين نشانهء بارندگى زياد در زمستان آن سال است . او مىگفت هر وقت كه پليكانها از اطراف درياى خزر برمىخيزند و به جانب مشهد روان مىگردند آنها اميدوار مىشوند كه سال خوبى را در پيش دارند .
در وسط دشت و در نزديكى دهكدهء آزادوار « 2 » ويرانههاى شهر قديمى جوين كه نام خود را بدين ناحيه بخشيده است قرار گرفته بود . در اين ويرانهها باقيمانده يك بناى بزرگ كه ابعاد آن 36 متر در 27 متر بود و نزديك به 12 متر ارتفاع داشت به چشم مىخورد . به نظر
هامش
( 1 ) - شفيعآباد دهى از دهستان پايين جوين شهرستان سبزوار است . فرهنگ آباديهاى كشور ، جلد 21 .
( 2 ) - در مراصد الاطلاع كه خلاصهء معجم البلدان ياقوت است درباره آزادوار مىنويسد كه شهر كوچكى است در اول ناحيهء جوين از طرف دامغان و جزو نيشابور است و مقبرهء سيد حسن اشرف غزنوى در اين شهر است .