الله يار خان در زمان سلطنت فتحعلى شاه ( 1834 - 1798 م . ) اعلام خودمختارى مىكند و حكومت بر دو ناحيهء سبزوار و جوين را نيز بدست مىگيرد و در سال 1847 م .
همراه با پسر و نوهاش به قيام سالار ملحق مىشود « 1 » . ظاهرا اينان هر سه دستگير شده و به تهران فرستاده مىشوند و در آنجا يا به مرگ طبيعى مىميرند و يا به قتل مىرسند . بعضى از نوادگان وى را شنيدهام كه هنوز در جغتاى به سر مىبرند . اما ديگر صاحب هيچگونه اختيار و قدرتى نيستند .
از كمايستان به سوى مهرآباد « 2 » و از آنجا به طبس رفتيم در طول همين قسمت از راه ، دماى هوا نزديك به 17 درجه كاهش يافت . روز قبل در ساعت 4 بعد از ظهر دماى هوا 24 درجه سانتىگراد ثبت شده بود و بعد از گذشت 24 ساعت دماى هوا به 7 درجه كاهش مىيافت . هوا كمى سرد مىشد و به نظر مىرسيد كه زمستان در حال از راه رسيدن باشد .
نواحى اطراف طبس « 3 » پر از پستى و بلندى بود و قاطرها به سختى مىتوانستند در آنها حركت كنند . اما با اينحال جمعيت زيادى تمامى آنها را دربرگرفته بود . طبس دهكدهء جالبى بود ، درست شبيه يك نعلبكى و تپهها از اطراف آن را احاطه كرده بودند . ارتفاع آن از سطح دريا 1440 متر بود و تعداد 100 خانوار نيز در آن زندگى مىكردند .
به جانب شمال و به طرف جوين كه خيره مىشدم تعداد زيادى دهكده را كه در يك خط و در امتداد كنارههاى رود جوين و به موازات رشتهاى كوه كه كمى آنطرفتر دره را قطع مىكرد ، در دوردست مشاهده كردم . ناحيهء جوين در اينجا ظاهرا درهاى طولانى و به عرض 6 تا 12 يا 15 ميل مىگرديد . رشتهء تپهها كه در شمال آن قرار گرفته بود على الظاهر از سوى شرق تا صفىآباد و از جانب غرب تا جاجرم پيش مىرفت .
هامش
( 1 ) - الله يار خان قليچى يا قليچه از امراى بزرگ خراسان و حاكم سبزوار بود . نسبت به فتحعلى شاه چندان اعتناء و انقيادى نداشت . چندين جنگ با دولت نمود و در اين جنگها خسارات فراوانى به اهالى سبزوار وارد آمد . سرانجام سر سازگارى با دولت در پيش گرفت و دختر خود را به فتحعلى شاه داد ( طرلان خانم زن چهاردهم فتحعلى شاه ) . پس از اين وصلت الله يار خان با بستگان خود به تهران آمد و در قريهء اشتهارد قزوين كه سابقا مسكن طايفهء قليچى بود سكونت اختيار كرد . در ص 117 جلد اول ناسخ التواريخ آمده است كه بار آخر عباس ميرزا وليعهد شفاعت الله يار خان را نزد پدر كرد و مورد قبول واقع شد . در وقايع قيام سالار در خراسان الله يار خان زنده نبوده و نبيرهاش سليمانخان قليچى كه حكومت جوين را داشته به سالار كمك مىكند . ص 214 جلد سوم ناسخ التواريخ مربوط به سلاطين قاجار .
( 2 ) - مهرآباد دهى از دهستان بالاجوين شهرستان سبزوار است . فرهنگ آباديهاى كشور ، جلد 21 .
( 3 ) - طبس دهستانى است كه در جنوب جلكهء جوين واقع شده و جزء شهرستان سبزوار است و با طبس گلشن و طبس مسينا در جنوب خراسان يكى نيست .