نيشابور قرار گرفته و مرقد مطهر على ابن موسى الرضا ( ع ) در آن واقع است . همچنين ذكر گرديده كه هارون نيز در اين شهر به خاك سپرده شده . اوزلى در پانويس اضافه مىكند كه خليفه هارون الرشيد به سال 193 ه . ق ( 808 ميلادى ) وفات يافته است .
اين تنها ذكرى از توس است كه در ترجمهء اوزلى از ابن حوقل توانستم بيابم . در حال حاضر مشهد در 16 ميلى جنوب شرقى خرابههايى كه آنها را توس مىنامند واقع شده است . صنيع الدوله نيز در اين خصوص مطلبى را اضافه مىكند و آن را به ابن حوقل نسبت مىدهد . از اين قرار :
« توس از توابع نيشابور است و شهرهاى رادكان ، طابران ، باژغور « 1 » و نوقان « 2 » از محلات آن است . مرقد حضرت على بن موسى الرضا در نوقان واقع است و هارون الرشيد نيز در همين محل مدفون است . مرقد حضرت رضا كه گنبد بزرگى سقف آن را پوشانده است در يك چهارم فرسخى از شهر و در دهكدهاى بنام سناباد قرار دارد . »
در جايى ديگر اضافه مىكند :
« هر دو مرقد در دهكدهاى بنام سناباد « 3 » و در بناى زيبايى واقع شده است . ديوار محكمى اين دهكده را دربرگرفته است و مردم زيادى نيز آن را مشهد يعنى محل شهادت مىخوانند . »
اينكه نوشتههاى ابن حوقل در اين خصوص مربوط به چه سال مىشود ، دقيقا مشخص نيست « 4 » . اما اوزلى حدس مىزند كه در اوائل يا اواسط قرن دهم بين سالهاى 902 تا 968 ميلادى بوده است . بهرحال توس در زمانى كه شاعر بزرگ پارسىگوى ، فردوسى وفات مىيابد ، ( سال 1021 م . ) شهر بسيار آباد و پررونقى بوده است .
هامش
( 1 ) -Bazdghur، ياقوت حمرى در معجم البلدال اين شهر را ترغوذ يا تروغبذ آورده است كه همان طرقبه ناميده مىشود . م .
( 2 ) - نوقان بنابر نوشته مورخان و جغرافىنويسان قديم يكى از شهرهاى طوس بوده است ولى بعدها به صورت يكى از محلههاى شهر مشهد درمىآيد . رجوع كنيد به نوشته جلال شريعت ترشيزى در نامه آستان قدس ، شماره 1 دوره هشتم ، اسفند 1347 . مشهد .
( 3 ) - سناباد يكى از محلات قديمى مشهد است و در قديم قريهاى بوده است كه جغرافىنويسان نيز بدان اشاره كردهاند . رجوع كنيد به نوشته جلال ، شريعت ترشيزى در « نامه آستان قدس » ، شماره 1 و 2 ، دوره نهم ، فروردين 1350 . مشهد .
( 4 ) - تاريخ تأليف المسالك و الممالك در كتاب جغرافيائى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى تأليف لسترنج ترجمه محمود عرفان در سنه 375 ه . ق مطابق 978 م . ذكر شده است .