فصل هيجدهم تاريخچه و ديدنىهاى شهر مشهد
مدتى را در مشهد به سر بردم تا اينكه توانستم با تاريخچهء آن آشنا شوم و دريابم اين تقدس و احترام را مشهد در چشم ايرانيان چگونه كسب كرده است . ابتدا اطلاعات ناچيزى دستگيرم شد . اما بعد از آنكه ملابخش توانست يك نسخه از كارهاى صنيع الدوله را در اين خصوص پيدا كند ، به خيلى چيزها پى بردم .
تاكنون بارها از صنيع الدوله نام بردهام . فكر مىكنم زمان آن فرا رسيده باشد تا به معرفيش بپردازم و بگويم اين شخص چه كسى بوده است . نام اصلى وى محمد حسن خان و فرزند حاجى على خان اعتماد السلطنه ، يكى از وزراى ناصر الدين شاه است كه به سال 1872 م . درگذشت . او كه مترجم فرانسهء ناصر الدين شاه بود بعدها به وزارت انطباعات ارتقاء يافته و عنوان صنيع الدوله را كسب نمود .
در سفرى كه در اواخر سال 1300 هجرى قمرى ( 1882 ميلادى ) شاه به خطهء خراسان نمود ، او را همراهى كرد و از اين رهگذر توانست اطلاعات زيادى در مورد تاريخ و جغرافياى اين سرزمين كسب كند و چندى بعد آنها را سروسامان داده و در كتاب بزرگى بنام مطلع الشمس به چاپ رساند .
مقصود از مطلع الشمس كه معناى تحت الفظى آن طلوع خورشيد است ، خراسان است .
اين كتاب در سه مجلد و در طول سالهاى 1303 - 1301 ه . ق چاپ گرديد . جلد يكم اين كتاب شرح سفر شاه از تهران به مشهد از طريق فيروزكوه ، دامغان بستام ، نردين ، جاجرم ، بجنورد ، قوچان ، رادكان و بالاخره توس است . جلد دوم به مشهد اختصاص داده شده