دهكدهء گز « 1 » در دو ميلى دريا و داخل خشكى واقع شده است و بخش ساحل كه از آن براى تخليه و بارگيرى كالا استفاده مىكنند به كناره موسوم است . در اينجا يكباره خود را در ميان تمدنى يافتم . بازار پر از روسها و روسهاى ارمنى بود . بلافاصله بعد از ورود فرستادهاى از طرف كنسول روس به ديدار ما آمد . او يك روسى قدكوتاه كه ظاهرا نظامى بود و براى تدارك و فراهم نمودن بعضى از لوازم از آشوراده « 2 » به اينجا آمده بود . همچنين يك كشتى بخارى كوچك بارى كه در حال تخليهء شكر بود منظرهء جالبى از حيات و فعاليت را در اين ناحيه بدست داده بود . كارگرهايى كه از طريق اسكلهء چوبى محمولهها را حمل مىكردند تماما ايرانى بودند . حال آنكه مغازههاى بازار بيشتر به روسها تعلق داشت . به غير از سرحددار و مأمور گمرك ايرانى ديگرى را نديدم كه در اين ناحيه زندگى كند و كارهاى باشد .
سه روزى را كه در كناره به سر بردم هوا بسيار عالى بود . بارها در نزديكى ساحل سوارى كردم و چند مرتبه نيز از راه باريكههايى كه حفر شده بودند و به آنها تايمول مىگفتند به دريا رفتم . دريا بسيار زيبا بود و مرغان آبى همهجا در آن به چشم مىخوردند ، اما نزديك شدن به آنها غيرممكن بود . در تمام طول ساحل قوهاى وحشى در دستههايى به چشم مىخورند ، و چندين بار چه از قايق و چه از ساحل آنها را هدف گرفتم كه فقط توانستم يكى از آنها را شكار كنم . بايد اعتراف كنم كه گوشت اين پرنده خيلى سفت بود و اصلا نمىشد آن را خورد . شايد گوشت گورخر را در مقايسه مىشد به آن ترجيح داد .
با اينهمه نشستن بر قايق و روان شدن بر دريايى كه همچون آئينهاى مىدرخشيد خالى از لذت نبود . گذشته از مشاهدهء صحنههاى فرار پرجاذبهء غازهاى وحشى از تيررس ، خيره شدن به كوههاى پوشيده از درخت ، آن هم بعد از ميلها و ميلها عبور از سرزمينهاى خشك و بىآب و علف در طول چهار ماه گذشته بسيار دلانگيز و مستكننده بود . ماه دسامبر در مازندران حقيقتا داراى چنان كشش و زيبائى است كه بندرت مىتوان در نواحى ديگر مثل و مانندى براى آن يافت .
در 21 دسامبر ، كشتى بخارى مخصوص محمولههاى پست رسيد . دريا كمى ناآرام شده بود ، به سختى به كشتى وارد شديم . كاپيتان كشتى ، معاون وى و مهندس يكم و دوم
هامش
( 1 ) - قصبهاى از دهستان انزان ، بخش بندر گز شهرستان گرگان است . فرهنگ جغرافيائى ايران ، جلد 3 .
( 2 ) - آشوراده ، جزاير كوچكى است در مشرق بحر خزر ، در مدخل خليج گرگان ، در امتداد شبه جزيره ميانكاله . ص 39 فرهنگ فارسى معين ، بخش اعلام .