سهلانگارى بخرج مىدهد و كوخانوسكى نيز به تازگى از آتشسوزى و فرو ريختن خانه قديمىاش بخاطر اشتباهكارى و عبور تيرهاى چوبى از داخل بخارى جان سالم بدر برده بود و دوست نداشت كه در آينده نيز چنين حادثهاى برايش تكرار گردد .
براى اطلاع مسافرانى كه در آينده به اين منطقه خواهند آمد ، در اينجا فهرستى از قيمتهاى چند كالا را در نواحى مختلف در طول مرز خراسان از مشهد تا استرآباد ذكر مىكنم .
روز بعد با پيمودن 12 ميل از استرآباد به دنگلان « 1 » و از آنجا با رفتن 8 ميل جلوتر به كردمحله « 2 » رسيديم . مردم اين دو دهكده خيلى فهميده و خوشبرخورد بودند و تعدادى اتاق را نيز از قبل براى استفاده ما آماده كرده بودند . اينان مردمى از نژاد زرد بودند و با تمام مردمى كه در اين منطقه از شرق ديده بودم بسيار متفاوت بودند . دهكدهها آنچنان داخل جنگل پنهان شده بود كه خانهها به سختى ديده مىشدند . هر خانه در فضايى محصور و مختص به خود قرار داشت و از يك بناى نسبتا طويل در فاصلهاى چند از زمين روى تنههايى از درختان بلوط ساخته شده بود و از يك قسمت تابستانى كه در 6 مترى زمين قرار داشت تشكيل مىشد . سقف قسمت اخير از كاهگل پوشيده شده و براى خوابيدن در هواى گرم از آن استفاده مىكردند . خانهها و نردههايى كه آنها را محصور كرده بود ، در نوع خود بسيار عالى طرح و ساخته شده بودند . هر دهكدهاى چندين گلهء بزرگ احشام متعلق به خود داشت كه براى فروش نيز مرتب بخشى از آنها را به سرزمين روسها روانه مىساختند .
چهارده ميل مسافت تا بندر گز زمين بسيار گلى و صعف العبور بود و نزديك به پنج ساعت طول كشيد تا آن را طى كنيم . اين قسمت از راه بسيار سرسبز بود و منظرهء دلانگيزى داشت . تپهها از درختان بلوط و تمامى ارتفاعات از برف پوشيده بود . راه ما از پايين تپهها و از ميان تمشكهاى جنگلى و بوتههاى انار و خار مىگذشت و طرفين آن درختان بلوط و غير و تك و توك به چشم مىخورد . كيالكها گل كرده بود . سينهسرخ و سهره به وفور يافت مىشد و در هر سو مردانى در حال شخم زدن زمينها ديده مىشدند .
در بندر گز در خانهء دو طبقهاى كه در كنار دريا و متعلق به مأمور دولت كه او را سرحددار مىگفتند مستقر شديم .
هامش
( 1 و 2 ) - دو دهكده ، دنگلان و كردمحله جزء بخش ، سدنرستاق ، استرآباد آمده است . ص 30 كتاب استرآبادنامه بكوشش مسيح ذبيحى . در ص 437 لغتنامهء دهخدا . حرف ك ، به نقل از سفرنامهء مازندران رابينو اشاره به كردمحله شده است كه جزء سدقرستاق است . اما در فرهنگ جغرافيائى ايران دنگلان را جزء بخش كردكوى شهرستان گرگان ضبط كرده است .