در همين بين به بازرسى نهرى طولانى كه از پشت اردوگاه ما مىگذشت مشغول شدم ، اين نهر از تپههاى نزديكى بايندر در مشرق شروع مىشد و در طول اين سرزمين پيش مىرفت تا به بستر سارىسو در غرب مىپيوست . تركمنها مىگفتند كه اين نهر از طرف ديگر سارىسو نيز ادامه مىيافت و به موازات كنارهء راست رود گرگان به درياى خزر مىريخت . اين نهر 9 متر عرض داشت و عمق آن نيز در وسط به 3 متر مىرسيد ، به نظر مىرسد كه اين نهر باقيماندهء يك شاهراه قديمى باشد ، زيرا بيشتر راههايى كه در خاك نرم ايجاد شدهاند بعد از مدتى به داخل خاك فرو رفته و كانالهايى را تشكيل مىدهند . در كنارهء جنوبى اين كانال ديوارى از آجرهاى نسبتا بزرگ در خاك مدفون بود ، رد اين ديوار را گرفتم ، به سمت غرب در خطى مستقيم و در كنارهء سارىسو نيز پيش رفتم تا به بقاياى يك قلعهء قديمى رسيدم ، اين قلعه نزديك به 90 متر مربع مساحت داشت و در مدخل زمين بلندى كه رود گرگان را از سارىسو جدا مىكرد قرار گرفته بود ، آجرها نسبتا بزرگ بودند و چنين به نظر مىرسيد كه از قدمت زيادى نيز برخوردار باشند .
حاكم گرگان مىگفت كه اين ديوار يا النگ « 1 » كه به تركى آن را به اين نام مىخوانند ، به طرف تجند و چهارجوى پيش مىرود و گفته مىشود كه در روزگاران پيش اين ديوار در تمام طول راهى كه به چين مىرفته ، امتداد داشته است . زمانى كه در درگز بودم ، مردم از ديوارى سخن مىگفتند كه گويا اسكندر « 2 » كبير براى مشخص نمودن مرز ايران و توران بنا كرده است ، اما اين اولين بار بود كه خود من ديوار را مىديدم ، از آجرها چنين دستگير مىشد كه زمانى ديوارى شايد به عظمت ديوار چين در اين ناحيه مرزى وجود داشته است .
از گكچه بعد از پيمودن ده ميل به آى درويش « 3 » كه مفهوم آن خانهء درويش است رسيديم ، اينكه چگونه تيرهاى از گوكلانها به اين نام معروف شده است دقيقا معلوم نيست .
اينجا ناحيهاى بود كه در نظر داشتم مسابقهاى را براى تركمنها ترتيب دهم ، در اينجا نيز به
هامش
( 1 ) -Alang.
( 2 ) - اين ديوار قدمت تاريخى دارد ، در اوايل حكومت سلسله ساسانى و شايد كمى قبل از آن ديوارى عظيم از آجرهاى قالب بزرگ از گميشان در كنار درياى خزر تا پيش كمر در دامنه كوههاى بجنورد كشيدند تا جلوى طوايف مختلف ترك و تركمان را كه از دشت شرقى درياى خزر به طرف حاشيه جنوب شرقى و جنوب پيش ميآمدند بگيرد . براى اطلاع بيشتر به كتاب « از آستارا تا استارآباد » تاليف منوچهر ستوده و مسيح ذبيحى از انتشارات انجمنى آثار ملى مراجعه شود .
( 3 ) - آىدرويش جزو گنبد قابوس ضبط شده است . ص 14 فرهنگ آباديهاى ايران .