آزادى كامل به اين سو و آنسوى مرز آمد و شد كنند .
از شيب تندى در دامنهء تپههايى كه جيرستان را از شمال به دهكده سرانى « 1 » وصل مىكرد ، 12 ميل بالا رفتيم . و ارتفاع ما در بالاى تپهها 570 متر افزايش يافت . با اين حساب ارتفاع گردنه كلا به 2210 متر مىرسيد ، به اين گردنه به زبان تركى ينىقرا « 2 » و به فارسى خرپران « 3 » مىگفتند كه با وضعيت كلى آن هم مناسبت كامل داشت . راه بسيار دشوارى بود اما افراد ديگر خبره شده بودند ، آنها مانند هندىها هريك اسب يا قاطر خود را در حالى كه دم آن را بدست داشت هدايت مىكرد . مانند مارى بزرگ بدور تپه پيچيديم . و در كمترين زمان ممكن و حد اقل خستگى به بالاى تپه رسيديم .
از فراز تپهها ، قلههاى كوه كه در سمت جنوب واقع شده بودند ، منظرهء بسيار زيبايى داشتند . هرچند كه رشتهكوهى كه به طرف شمال كشيده مىشد و به آن چوپان مىگفتند تا حدى جلوى ديد را سد مىكرد ، اما تمامى بلندىهاى اين رشتهكوه و همچنين پايين دره و در فاصلهء بين اين رشتهكوه و رشتهكوه ديگر را انبوه درختان سروكوهى و دامنهء كوهها را علفهاى بلند پوشانده بود . به نحوى كه يكى از مناظر بسيار زيباى اين منطقه را در جلوى ديد مىنهاد .
به طرف دامنهء شمالى ، شيب در بعضى نقاط بسيار تند بود بعد از آنكه از كنار يك صخرهء بزرگ در 4 ميل آنطرفتر به سمت پايين سرازير شده و به بستر رودخانه نزديك شديم ؛ ديديم كه مسير دره بطور ناگهانى در اثر ريزش كوه كه شايد خيلى وقت پيش اتفاق افتاده بود بسته شده است . به سختى از روى اين تودهء خاك و سنگ عبور كرديم . پايينتر كه آمديم ديديم راه در چند نقطه به همين نحو مسدود شده است . عبور از آخرين تودهء خاك و سنگ كه شيب بسيار تندى داشت به سختى انجام گرفت .
ارتفاع سرانى 1370 متر بود كه در مقايسه با بالاى گردنه 840 متر از آن كاسته شده بود ، در دهكده فقط 35 خانوار كرد زندگى مىكردند كه همگى نيز نسبت به دولت ايران بخاطر رفتارش در قبال فيروزه معترض و خشمگين بودند . شايد اگر فيروزه همراه با سكنهاش بدولت روس تسليم مىشد وضع از اين هم بدتر مىشد . مرز جديد روسيه با ايران بعد از تسليم فيروزه هنوز مشخص نشده بود و سرانىها نيز از اين بيم داشتند كه نكند به سرنوشت برادرانشان در فيروزه گرفتار شوند . مىگفتند روسها بدينجا آمده و تمامى
هامش
( 1 ) - سرانى دهى است از دهستان جيرستان شهرستان قوچان . متأسفانه اين دهكده در فرهنگ آباديهاى كشور جلد 21 كه مربوط به آستان خراسان است نيامده است ولى در فرهنگ آبادىهاى ايران تأليف دكتر مفخم جزو قوچان ضبط شده است .
( 2 ) -Yanikara.
( 3 ) -Kharparan