در قوچان و بجنورد ساكنند . تمام اين ناحيه به اضافهء جاجرم و [ چمن ] كالپوش در اشغال و تصرف طايفهء تركى بود كه آن را گرايلى يا گراايتلى « 1 » مىخواندند كه كردها آنان را از اين منطقه بيرون راندند .
طبق نظر صنيع الدوله گرايلىها طبقهء قدرتمندى بودند كه همان خصوصيات نژادى ، مذهبى و زبان همسايگان خود يعنى مغولها را داشتند . آنها نسبت به مغولها از فرهنگ و تمدن بالاترى برخوردار بودند و شهر قراقروم « 2 » پايتخت اونگ خان پادشاه گرايلىها قبل از حملهء مغولها شهرى نسبتا پيشرفته و متمدّن بود .
داستان تصرف اين شهر بدين قرار است كه چنگيز خان بعد از فوت پدرش با شورش و نابسامانى قبيلهاش عليه خود مواجه شد . او روى به سوى اونگ خان نهاد و از وى طلب كمك نمود . اونگ خان وى را با مهربانى پذيرفت و چنان رفتارى با وى كرد كه حسادت پسرانش برانگيخته شد . پسران اونگ خان كه از رفتار پدر به خشم آمده بودند ذهن وى را نسبت به چنگيز خراب نمودند و دربارهء او زبان به بدگويى گشودند . اونگ خان تصميم گرفت تا چنگيز را كه در آنموقع تموچين ناميده مىشد به قتل رساند . چنگيز به موقع مطلع شد و به نزد قبيلهء خود رفت . چنگيز خان مدت زمانى بعد بر اثر كاردانى مادرش به قدرت رسيد و به اونگ خان اعلان جنگ داد ، سرانجام وى را كشت و سرزمينهاى تحت اختيار او را به متصرفات خود افزود ، از آن به بعد قراقروم مقر حكومت و سلطهء چنگيز و اعقاب وى درآمد .
بنا به نظر صنيع الدوله گرايلىها بعد از حملهء چنگيز به داخل ايران سرازير شدند .
احتمالا اين كار بايد در زمان هلاكو خان كه ده درصد از طوايف مغول را جابجا كرد و كوچ داد صورت گرفته باشد . گرايلىها مانند بعضى ديگر به سوى سوريه نرفتند بلكه در خراسان ساكن شدند . تا اينكه در همين اواخر قره خان آنها را از منطقه بيرون راند . در تمامى شمال غرب خراسان قبرهاى متعلق به افراد اين طايفه به چشم مىخورد .
تاريخچهء گذشتهء قوچان زياد روشن نيست . صنيع الدوله تمام اخبارى را كه در اين خصوص مىتوانسته از منابع مختلف گرد آورده و بررسى نموده است و سرانجام به اين نتيجه رسيده ، خبوشان كه در گذشته قوچان بدان نام خوانده مىشده است ، شهرى كوچك و مركز راستاكوستاوا « 3 » يكى از نواحى نيشابور بوده است . همچنين آن را بخاطر ارتفاع زيادى كه داشته است اوستاوا « 4 » هم مىخواندهاند . ارتفاع آن از سطح دريا 1350 متر است و در
هامش
( 1 ) -Garaili , Garaitili.
( 2 ) - قراقروم شهرى است در مغولستان و در دامنهء كوهى به همين نام قرار گرفته است . فرهنگ فارسى معين ، بخش اعلام .
( 3 ، 4 ) -Ustava - Rastakustava، اين دو اسم در تاريخ خراسان بسيار درخشان است و روزگارى از -