از تعداد زيادى دهكدهء كوچك كه ساكنان آنها را مردمى كرد و ترك تشكيل مىدادند عبور كرديم . در گذشتن از هر دهكده كدخداى آن به ديدار ما مىآمد و خوشامد مىگفت . مردم رفتار خوب و سنجيدهاى داشتند . يكى از راههاى جالب تهيهء كشمش را در اين دهكده ديدم ، بدينترتيب انگورهاى سبز را به درون محلول قلياى جوشان فرومىكردند .
و كشمش همان رنگ سبز انگور را حفظ مىكرد و در بازار نيز به بهاى بيشترى به فروش مىرسيد « 1 » .
يكى از شكارچيان دهكده در اثناى ورود ما يك بز كوهى به ما هديه كرد . نايب مىگفت كه در گذشته ، بز كوهى به وفور در اين ناحيه يافت مىشد ، ليكن در حال حاضر شمار آن رو به كاهش گذاشته است . شكارچى ديگرى با خود شش ، هفت تا كبك ، و آخرى هم يك جغد بزرگ شاخدار آورد .
در محلهاى بنام مزارجانى عزيز به آخرين ناحيه از درگز رسيديم . در اينجا نايب درونگر « 2 » از ما اجازهء مرخصى خواست و بازگشت . درونگر بنام كردهايى كه در آن زندگى مىكنند ناميده شده است . همينطور نيز حاجى على مأمور بريتانيا در درگز كه تا آنجا ما را همراهى كرده بود از ما جدا شد . حاجى على پيرمردى بود شصت و شش ساله كه مدت 17 سال را در خدمت انگليسىها بوده است . او كه از نزديكان بيگلربيگى مىباشد صاحب باغها و زمينهاى زيادى در اين منطقه بوده و آدم نسبتا متمولى است ، او از آنجا كه عازم سفر كربلا بود بايد به سرعت خود را مهيا مىكرد . كربلا تقريبا تنها سفر خارج از كشور است كه مردم مىشناسند و بيش از هر سفرى نيز آروزى آن را دارند
حالا مىبايست به سمت باجگيران « 3 » در قوچان حركت مىكردم كه دهكدهء مرزى ايران است بر كنار شاهراه عشقآباد . همان مسيرى را انتخاب كردم كه دو سال پيش با م ، ولاسوف سركنسول روس از آن گذشته بوديم . هرچند اين قطعه از راه اسما 14 ميل بود . اما نزديك به 7 ساعت طى كردن آن به طول انجاميد . راه خيلى بد و ناهموار بود .
در موقع شروع حركت ارتفاعسنج ما ، 382 متر را نشان مىداد به سمت بالا و در دامنهء تپههايى كه شيب تندى داشتند به راه افتاديم . از تپهها گذشته و در دامنهء جنوبى آنها بعد از گذشتن از درههاى متعدد به كتل چوبست رسيديم . عبور از اين گردنه اوج سختى تمامى سفر ما بود ، در اينجا بايد از شيب بسيار تند تپه نزديك به 120 متر بالا مىرفتيم و
هامش
( 1 ) - اين طريقه بدست آوردن كشمش در اكثر شهرستانهاى خراسان مرسوم است و مادهء اصلى آن از گياهى مخصوص بدست ميآورند .
( 2 ) - دهى است از دهستان اوغاز شهرستان قوچان . مأخذ فوق .
( 3 ) - باجگيران مركز بخشى از شهرستان قوچان است . مؤلف باجگيرا ضبط كرده است .