كرده و محكم بر سينه مىكوفتند به شدتى كه گاهى اوقات پوستشان زخم مىشد . اهل تشيع در برگزارى مراسمى از اين قبيل واقعا آدمهايى معتقد و پايبند هستند . هركس اين صحنههاى عزادارى را ببيند محال است كه تحت تأثير واقع نشود . همين كه روزها مىگذشت و به دهم محرم يعنى روز شهادت امام حسين ( ع ) نزديك مىشديم سوگوارى با شدت بيشترى ادامه مىيافت .
هر محله و يا طايفهاى هيأتهاى عزادارى خاص خود را داشت ، اما تركهاى آذربايجانى كه در نزديكى كنسولگرى هم زندگى مىكردند به گفته عموم از بهترين برگزار كنندگان اين مراسم بودند .
در روز قتل شدت عزادارى مردم و ابراز آن به حد اكثر مىرسيد . روز نهم محرم به منظور مشاهدهء دستجات و نحوهء برگزارى مراسم به ساختمان بانك كه مردم در بازگشت از مرقد مطهر از برابر آن عبور مىكردند رفتم . در اين موقع مردم خسته شده و از شمارشان نيز تا حدى كاسته شده بود . با اين حال باز هم صحنهء تكاندهندهاى بود . ابتدا علمهايى سياه كه توسط مردانى سياهپوش حمل مىشد عبور داده شد . بدنبال آنان نيز جوانان زنجيرزن به صف حركت مىكردند . سنجهاى برنجى با آهنگ يكنواخت و منطقى نواخته مىشد ، نوحهخوان با صدايى غمانگيز همنوايى مىكرد ، و جوانان بطور هماهنگ زنجير را به پشتهاى برهنهء خود به چپ و راست مىنواختند . پشت سر اين عده جمعى از سيدها و كسبهء ترك حركت مىكردند ، و بلافاصله دستجات سينهزنها قرار داشت . اينان هماهنگ با صداى سنج و نواى نوحهخوان با دست راست به سمت چپ سينههاى برهنهء خود مىزدند . سينهها به شدت سرخ شده و از بعضى نيز خون مىآمد . با اينحال آنان اعتنايى نداشتند و به كار خود ادامه مىدادند . از ما تماشاگران نيز كسى نبود كه تحت تأثير واقع نشده باشد .
رئيس بانك دو گوسفند از قبل آماده كرده بود ، كه به محض رسيدن دستهء عزادارى به روبروى بانك قربانى شدند ، و خون آنها در برابر افراد روى زمين ريخته شد . سپس هر يك از گوسفندها را در يك سمت مسير قرار دادند . در اين موقع سنج و نوحهخوانى قطع شد و سيد جلودار دسته در مقابل بانك در سخنانى گفت :
« بانك شاهى دو گوسفند قربانى هديه كرد . انشا الله خداوند قبول كند . » سپس دستهء عزادارى مجددا به راه افتاد و مردم دو گوسفند قربانى شده را از زمين برداشته و با خود بردند .
روز بعد ، دهم محرم و قتل بود ، براى ديدن عزادارى به خانهء تركمنى كه شترهاى مورد نيازمان را از وى كرايه مىكرديم رفتم . از اينجا مىتوانستم دستجات عزادارى را در حركت به سوى مرقد مطهر مشاهده كنم ، در گذشته يك بار برگزارى مراسم عزادارى ماه
خراسان و سيستان ( سفرنامه كلنل ييت به ايران و افغانستان ) ( فارسى ) — صفحة 133
مساهمون: چارلز ادوارد ييت
ص١٣٣