فاما شريك سالف ما ، در تعليم و تصحيح فلسفهء اسلامى ( الشيخ ابو نصر محمد ابن طرخان الفارابى ) قبل از او در كتاب « الجمع بين الرأيين » گفته است كه : مراد افلاطون الهى از اين كلام بيش از اين نيست كه كيانيات زمانيه نسبت به عالم الوهيت و قياس به سعت علم حق و جامعيت احاطهء الهى ، تدريج و تعاقب و تبدل و تغاير ندارند ، هر چند نسبت به يكديگر و به حسب وقوع در ظرف زمان كه معدن تقضّى و تجدد و موطن فوت و لحوق است ، متدرج و متعاقب و متغير و متبدل باشند . و ارسطو نيز در « اثولوجيا و في ساير حروفه فيما بعد الطبيعه » صاحب اين مشرب و ناهج اين مسلك است و در اين مسأله مجال مخالفت بين اين دو امام نيست [ 1 ] .
و اما عالم مثالى و مثل معلقهء خيالى ، اگر چه در مذاق ذوقيات و مشرب خطابيات و قياسات شعريه ، شيرين و خوش گوار مىآيد و ليكن بر منهج فحص و مذهب برهان ، مشكل الانطباق است . و امر معاد جسمانى و مواعيد ثواب و عقاب جسمانى ( جسدانى - خ ل ) و تصحيح منامات و خرق عادات و ما اشبه ذلك ، موقوف بر تجسم اثبات آن نيست ، على ما قرّرنا بإذن اللّه تعالى في مقارّه و أوضحنا في مظانّه » .
مير داماد ، در مقام رد مقالهء قائلان به مثل معلقه بعد از تقرير مذهب آنان با عباراتى كوتاه و رسا همان برهان شيخ رئيس و اتباع او را به اين نحو كه ذكر مىشود ، تقرير فرموده است .
« . . . واسطه ميان مجرد و مادى ، به حسب وجود ، صورت برهانى ندارد [ 2 ]
شرح
جماعة من أهل السفارة و الشارعين مثل اغاثاذيمن و هرمس و اسقينوس و غيرهم » . درباره اسقينوس نوشتهاند كه او « خادم هرمس و تلميذه الذي هو أبو الحكماء و الأطبّاء . . . » بود .
[ 1 ] . بين اين دو امام حكمت و معرفت ، در مشرب فلسفى كمال مباينت موجود است ، يكى حكيمى مشايى و ديگرى حكيم اشراقى است كه در بسيارى از مباحث عاليه از جهت مشرب ، مخالفت موجود است .
[ 2 ] . اين فيلسوف عظيم چون اصالت وجود و وحدت حقيقت هستى و تشكيك خاصى و حركت