متصل خليجى از آن بحر و جدولى از آن نهر است .
طبقات آن در روح و بهجت و لطافت و روحانيت متفاوت ، و از عالم زمان و مكان برتر از درود فرجار و حصر و احصا بيرون . طبقهء عاليه در ارتفاع متأخم عالم عقل و با افق آن عالم متصافق . و طبقهء سافله در انخفاض متأخم عالم حس و در جوار افق اين عالم نازل و بين الطبقتين طبقات غير متناهية البدايع و العجائب ، و درجات غير متناهية الروايع و الغرائب .
صور خياليه و صور مرايا همه ، صور روحانيهء مثاليه و هر چه در عوالم هيولى وطن گرفته از اجسام و صور و مقادير و ابعاد و اوضاع و هيآت و حركات و طعوم و روايح و اصوات و غير ذلك ، مثال همه در آن عالم قائم به ذات معلق ( لا في مادة و محل ) .
گويند : جابلقا و جابرسا از مدن [ 1 ] عظام آن عالم است و امر حشر و مواعيد به لذات [ 2 ] و مثوبات و عقوبات جسدانيه و آلام و لذات بدنيه كه تنزيل كريم الهى
شرح
[ 1 ] . شيخ اشراق در فصل مربوط به احوال سالكان در اواخر حكمت اشراق در بيان آن كه اهل سلوك بعد از رياضات علمى و عملى و قبول دوام اشراقات علوى منعكس از عقول چنان سطوتى پيدا مىنمايند كه مواد ارض مطيع آنها مىشود ( چاپ تهران ، طبع پروفسور كربن ، جزء دوم مجموعهء آثار سهروردى ، ص 252 ، 253 ، 254 ) گويد : « . . . و قد يحملهم هذه الانوار ( يعنى متوسطان در سلوك ) ، فيمشون على الماء و الهواء . و قد يصعدون الى السماء مع أبدان ، فيلتصقون ببعض الساداة العلوية . و هذه أحكام الإقليم الثامن الذي فيه « جابلق و جابرصا و هورقليا » ذات العجائب » .
عالم مقدارى به هشت قسم منقسم مىشود ، هفت قسم آن اقاليم سبعه است كه : « فيها المقادير الحسية و الثامن منها هي المقادير المثالية و هي عالم المثل المعلّقه » .
اما جابلق و جابر ص : دو شهر از عالم عناصر مثل و « هورقليا » از عالم افلاك مثل است .
[ 2 ] . در حكمت اشراق ( طبع كربن از انتشارات انستيتو ايران فرانسه ، ص 232 ، 233 ، 235 و شرح حكمت اشراق ، علامه شيرازى ، ص 516 ، 517 و 518 ) گويد : « و هذا العالم المذكور نسمّيه عالم الأشباح المجردة و به تحقق بعث الأجساد و الأشباح الربانية و جميع مواعيد النبوة ، و قد يحصل من بعض . . . » .
شارح علامه ، در ديباچهء شرح خود بر اين كتاب عظيم در مقام بيان امتيازات اين كتاب بر ساير كتب