از روى تعجب گفتم : سبحان الله ، سه انگشت مىبرد سى شتر بر اوست ، چهار انگشت مىبرد بيست شتر بر اوست ، ما در عراق بوديم كه اين خبر به ما رسيد ، گفتيم آورندهء اين خبر شيطان است .
امام فرمود : اى ابان ساكت باش ، اين حكمى است كه رسول خدا ( ص ) فرمودهاند كه زن تا ثلث ديه با مرد مساوى است و پس از رسيدن به اين مقدار ، ديه او به نصف ديه مرد برمىگردد .
اى ابان ! تو به قياس متوسّل شدى و حال آنكه شريعت وقتى مورد قياس واقع شود ، نابود مىشود
- و اين روايت گرچه ظهور در توبيخ ابان ، به خاطر ردّ روايت ظنيّهاى كه او در عراق شنيده بود و به مجرد اعتماد به عقلش كه بر خلاف آن ( روايت ) حكم نموده ، دارد و يا احيانا به خاطر تعجّبش از حكمى كه از امام شنيده به جهت مخالفتش با مقتضاى قياس ،
- لكن برگشت تمام اين وجوه به توبيخ ابان است در مراجعه به عقلش در استنباط احكام پس آن توبيخ ، توبيخ بر تمسك نمودن به مقدماتى است كه شخص را به مخالفت با واقع مىكشاند .
- لذا در همين بحث و در اوّل مسئله اشاره نموديم به عدم جواز خوض جهت استكشاف احكام دينى در مطالب عقلى و استعانت از مقدّمات عقليّه در تحصيل مناط احكام و انتقال از آن مناطات به حكم شرعى به نحو دليلى لمى .
زيراكه انس ذهن با مطالب عقلى سبب عدم اطمينان شخص به آنچه از احكام توقيفى و مسائلى كه بايد به مضرّات اهل وحى رجوع كند ، مىشود .
و اين حالت چهبسا منشا طرح و ردّ امارات نقلى ظنّى شود ، زيرا پس از انس پيدا كردن به ادلّه عقلى از غير ، آن ظنّ برايش حاصل نمىشود .
- و واجبتر از آن ( ترك خوض در مقدمات عقلى در استنباط احكام ) ترك خوض مىباشد در مطالب عقلى نظرى جهت ادراك امورى كه متعلّق به اصول دين است . زيرا خوض در مطالب عقليّه و مراجعه به عقول ناقصه در اين امور ، شخص را در معرض هلاكت هميشگى و عذاب دايمى قرار مىدهد .
- و اشاره شده است به آن ( ترك الخوض فى المطالب العقلية ) در نهى از فرورفتن و تفكر در مسئلهء قضا و قدر و در نهى بعضى اصحابشان از مجادله در مسائل كلامى ، لكن از برخى اخبار ظاهر مىشود كه وجه در نهى از مجادله مزبور نه به خاطر مبغوض بودن خوض در اين قبيل مسائل از طريق مقدمات عقلى است تا بتوان به آن استشهاد نمود بلكه جهتش اين
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 130
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٣٠