دام قياس افتاده و هنگام بيان حكم از جانب امام صادق ( ع ) به تعجب مىافتد .
3 - مسائل عميق و دقيق اعتقادى . مثل انديشه و تعقل در ذات الهى ، كه تجليّات ربوبى حق بالوپر انديشه را مىسوزاند .
* آيا حديث شريف ( ان دين الله لا يصاب بالعقول ) اطلاق دارد ؟
ج : خير ، بلكه معظم شريعت و بخشهاى مهم آن است ، نه موارد نادره و جزئيّهاى كه عقل مستقلا حاكم بر آنهاست و لذا عدم اصابت به واقع اولا : توسط عقول ناقص و ضعيف است ثانيا : مربوط به معظم مسائل شريعت است .
* جناب شيخ براى اثبات مدّعاى خودش يعنى عدم جواز استنباط ملاكات احكام به دليل عقلى به روايت ابان ابن تغلب تمسك نمود آيا ايرادى به اين تمسك وارد نيست ؟
ج : دو ايراد به تمسّك جناب شيخ به اين روايت وارد شده است .
* اولين ايراد وارده به تمسك شيخ به روايت ابان بن تغلب چيست ؟
ج : اينست كه : ظاهر اين روايت دلالت بر توبيخ ابان دارد به جهت اينكه وى به مجرّد اين كه عقلش به سبب قياس باطلى كه كرد بر خلاف حكم امام عليه السّلام حكم به بيست رأس شتر در قطع چهار انگشت نمود و روايت ظنّى را بدون تأمل در اطرافش و تفحص از حكم آن رد نمود ، و اين توبيخ امام در چنين موردى بجا و صحيح است . لكن ارتباطى با ما نحن فيه ندارد ، يعنى مثبت اين مدعى كه براى استنباط ملاكات احكام نمىتوان به عقل رجوع نمود ، نمىباشد و حال آنكه مىخواست بگويد توبيخ به خاطر استنباط ملاكات از طريق عقل بوده است .
* دوّمين ايراد به تمسك شيخ به روايت ابان بن تغلب در اثبات مدعايش چيست ؟
ج : اينست كه : روايت در جهت ردّ عمل به قياس و استحسان است كه روش عامّه مىباشد و لذا هيچ ارتباطى به استنباط مناط و ملاك حكم از طريق عقل ندارد .
و حال آنكه جناب شيخ برداشتش از ظاهر روايت اين است كه ابان از فرمودهء امام عليه السّلام تعجب نمود لذا بعد از سؤال از قطع چهار انگشت و پاسخ امام عليه السّلام به بيست شتر از روى تعجب مىگويد سبحان الله ! سه انگشت را قطع كند سى شتر به عهدهء اوست ولى چهار انگشت را ببرد بيست شتر بر او لازم است ! ! !
و لذا امام او را به خاطر اين تعجبش او را توبيخ نموده و به او مىفهماند كه حكمى را كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بفرمايد و ما به عقل ناقص خود درك نكنيم باعث تعجب نمىشود و اصلا محلّى براى تعجّب ندارد .
* پاسخ جناب شيخ به ايرادات مذكوره چيست ؟
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 133
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٣٣