3338 . كميل از حضرت پرسيد : يا اميرالمؤمنين نفس مرا به من معرّفى فرمائيد . حضرت فرمودند : يا كميل ؛ كدام نفس را مىخواهى به تو معرّفى كنم ؟ كميل پرسيد : مگر بيشتر از يك نفس داريم ؟
حضرت فرمودند : اى كميل چهار نفس وجود دارد . و هر كدام پنج قدرت و دو خاصيت دارند .
نفس ناميه و روينده است كه پنج قدرت دارد . قدرت نگه دارى ، جاذبه ، هضم كننده و دفع كننده و پرورش دهنده . و اين نفس دو خاصيت افزايش و نقصان دارد . و منشاء اين نفس از كبد است و به حيوان بيشترين شباهت را دارد .
نفس حسى و حيوانى كه قواى پنج گانهء آن عبارتند از : گوش ، چشم و بويايى و ذائقه و لامسه . دو خاصيت آن عبارتند از خشنودى و خشم . از كبد منبعث مىشود . و به نفس درندگان بيشترين شباهت را دارد .
نفس ناطقه قدسى قواى پنج گانهء آن عبارتند از : فكر و ذكر و علم و بردبارى و زكاوت . اين نفس انبعاث ندارد . و به فرشتگان بيشترين شباهت را دارد . و دو خاصيت آن عبارتند از :
پاكيزگى و حكمت .
نفس الهى ، قواى پنج گانهء آن عبارتند از : بقاء در فنا ، و نعمت در بدبختى ، و عزّت در خوارى ، و فقر در ثروت ، و صبر در بلا .
دو خاصيت آن بردبارى و كرامت است . مبداء اين نفس از خداوند متعال است . كه خدا فرمود : « از روح خود در آن دميديم » ، و بازگشت آن هم به سوى خداست كه فرمود : « اى نفس مطمئن ، بسوى پروردگارت بازگرد . در خشنودى و رضايت » .
و عقل وسط است تا كسى از شما ، جز با مقياس عقلى چيزى از خير و شر را نداند .
3339 . زمانى خواهد آمد كه براى مردم از قرآن جز رسم آن و از اسلام جز اسم آن باقى نماند .
ساختمان مسجدها آباد است ، ولى از هدايت خالى مىشوند . راستگوئى مىرود ، و دروغگويى فراوان مىشود . بر زبان دوستى جارى است ، و در دلها مردم از هم متنفرند .
براى كافر دنيا بهشت است ، و همتش صرف دنيا مىشود ، و مرگ بدبختى او و عاقبتش دوزخ است .
المواعظ العددية — صفحة 151
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٥١