چون حضرت آن را براى اهل كوفه بيان مى فرمود بر شتر مادهاى سوار بود كه نشخوار ميكرد ، و گفتهاند : قصع در لغت بمعنى تحقير و خوار نمودن نيز آمده ، پس وجه تسميهء آن آنست كه امام عليه السّلام در آن شيطان را تحقير و خوار و پست نموده ، و وجوه ديگرى هم براى تسميهء آن گفتهاند ، ولى اقرب وجوه وجه اوّل و نيكوتر آنها وجه دوّم است ، و ) آن متضمّن مذمّت و سرزنش شيطان است - لعنت خدا بر او باد - به جهت تكبّر و سركشى او ، و سجده نكردنش بر آدم - عليه السّلام - و اينكه او نخستين كسى بود كه پا فشارى كرده نپذيرفتن حقّ را آشكار ساخت ، و نخوت و خود خواهى را پيروى نمود ، و ( نيز ) متضمّن ترساندن مردم است از متابعت طريقه و روش او ( و اين خطبه درازترين خطبههاى نهج البلاغه است ) : 1 سپاس سزاوار خداوندى است كه پوشيد ( جامهء ) توانگرى و بزرگوارى را ( توانگرى و بزرگوارى مخصوص او است كه هيچ چيز او را ناتوان نمى گرداند و به حقيقت او نمى رسد ) و اين دو صفت را به خود اختصاص داده نه براى آفريدگانش ( به اين دو صفت منفرد و يگانه است ، زيرا غير او ذاتا زبون و زير دست و در همه چيز نياز به غير دارند ) و آنها را بر غير خود ممنوع و حرام گردانيد ( پس كسى را نمى رسد كه آنها را ادّعاء نمايد و اگر ادّعاء نمود مسئول و معاقب است ) و آنها را براى جلال خويش برگزيد ، و لعنت ( دورى از رحمتش ) را قرار داد براى هر كه از بندگانش در اين دو صفت با او منازعه نمايد ( به توانگرى و بزرگوارى كردن بر افرازد ، چنان كه در قرآن كريم س 39 ى 60 مى فرمايد : وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ تَرَى الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ ، أَ لَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوىً لِلْمُتَكَبِّرِينَ يعنى آنان را كه بر خدا دروغ بستند و زير بار فرمان او نرفتند روز رستخيز روهايشان را سياه مى بينى ، آيا در دوزخ جائى براى تكبّر كنندگان و گردنكشان نيست و در س 16 ى 29 مى فرمايد : فَادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ يعنى داخل درها « دركات و گوديها » ى دوزخ شويد در حالى كه در آن جاويد مى مانيد ، و بد است جاى گردنكشان ) 2 پس بسبب اختصاص اين دو صفت به خود فرشتگان را كه مقرّب درگاه او بودند آزمايش نمود تا فروتنان ايشان را از گردنكشان ( شيطان كه از جنّ بود و در بين آنها به سجدهء بآدم مأمور شد ) ممتاز و جدا سازد ( با آنان معاملهء آزمايش كنندگان
نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 777
مساهمون: خطب الإمام علي ( ع )
ص٧٧٧