رضى لاريجانى مازندرانى وشيخ كامل وعارف نامدار قدوهء أرباب الحق واليقين آقا محمد رضا قمشهيى أصفهاني وشاگرد بزرگ حوزه أو أستاذ مشايخنا العظام آقا ميرزا هاشم رشتى و . . . از اين طبقه از عرفا بايد محسوب شوند كه در تحرير وتقرير عرفانيات متبحر ومتضلع ودر تقرير مباحث به سبك وطريق برهان نيز از راسخان بشمار مىروند وعلت اين امر را بايد در طريقهء آخوند ملا صدرا جستجو نمود كه بين مشارب حكمي ومسالك عرفانى سازش برقرار نمود واز بركت وجود أو نزاع وتخالف بين مشرب عرفان وسبك برهان برطرف وتصالح برقرار شد « 1 » .
شكر ايزد ، كه ميان من وأو صلح افتاد * صوفيان رقصكنان ساغر مستانه زدند
* * * دانشمند فقيد هنرى كربن ، از همه دانشمندان مغرب زمين ، در ترويج أفكار فلسفي وعرفانى دانشمندان مملكت عزيز ما موفقتر بوده است تعداد آثاري كه ايشان در اين زمينه بزبان غربى ( فرانسه ) منتشر كردهاند بمراتب بيش از آثار ديگران است ، ودر انتخاب كتب ورسائل فلسفي وعرفانى نيز ، سليقه خاص داشتند وبواسطة اطلاع وسيع در شعب حكمت وعرفان ونيز به واسطهء تحصيلات عاليه وعميقى كه در فلسفه داشتند وحدود 12 سال در آلمان فلسفهء جديد تحصيل كرده بودند ودر مراجعت به فرانسه بعد از تكميل تحصيلات كتب متعددى تأليف ومنتشر كردند ، بهتر از ساير مستشرقان ونيز سهلتر از ديگر همكاران غربى خود در اين راه موفق شدند . علاقهء شديد پروفسور كربن به عرفان شيعه ومسأله ولايت ، واين مسألهء مهم كه أصل ولايت در جميع ادوار باقي ومتجلي در نفوس كمّل از اولياى محمديين ( ع ) قطع نمىشود ، در نظر ايشان پايه وأساس معرفت ربوبي است كه يكى از أمور مهمى است كه به همكارى اينجانب با آقاى
هامش
( 1 ) حواشي آقا ميرزا هاشم رشتى را بر رسالهء عرفانى شيخ بارع كامل صدر الدين فرنيوى وحواشي وتعليقات آقا محمد رضا قمشهيى بر قسمتى از مواضع شرح شرف الدين رومى قيصرى بر فصوص ونيز بر قسمتى از مقدمه أو بر شرح فصوص ، كه با مقدمه وتوضيحات نگارنده اين حروف در دست طبع است مبين اين امر است كه دانشمندان ما تا اين أواخر در عرفان نظري عالىترين كتب عرفانى را تدريس مىنمودند وخود در تصوف راسخ ودر رتبهء أكابر محسوب مىشوند وعرفان نيز مانند فلسفه در إيران رواج كامل داشت .