تخطي إلى المحتوى الرئيسي

أصول المعارف — صفحة مقدمه 280

مساهمون:

صمقدمه ٢٨٠
عرضى است عبارتست از نفس ممتد جسماني سارى در جميع مراتب حركت ذاتية كه هيچ مرتبه از مراتب محدوده از امتداد مطلق خالى نباشد ولى مقيد به هيچ مرتبه از مراتب زماني ومكاني وتناهى ولا تناهى وساير تجددات وتقدرات خاصه نمىباشد وأمور مذكوره ، در آن اعتبار نشود . يعنى طبيعت جسماني سيال وجوهر متحرك بحسب ذات وحقيقت وباعتبار مرتبه ومقام جمعى وعدم لحاظ أمور عرضى از قبيل تجددات كمي وكيفى وتجددات وتغيرات خاصه مساحيّهء مقداريه ، جسم طبيعي است ومنشأ انتزاع زمان جوهري باعتبار بودن زمان از عوارض تحليلي حركت النهاية اگر حركت جوهري باشد ، منشأ انتزاع زمان جوهري است واگر عرض باشد واز لوازم جسم تعليمي منشأ انتزاع زمان عرضى است « 1 » . * بنا بر آنچه ذكر شد معلوم شد كه در حركت جوهري نيز موضوع ثابت موجود است به تفصيلي كه در مقام نقل كلمات آخوند ملا عبد الرزاق ذكر نموديم وگفتيم كه وجودي سيال از ابتداى نطفه مثلا تا اتصال نفس بعقل فعال وعروض موت وانقطاع حركت ثابت است ودر حقايقى كه نحوه وجود آنها سيال ومتحرك است موضوع باقي است ولى بوجودي عريض ومتصل كه هر صورت زمينه است از براي
هامش
( 1 ) - نسبت حركت جوهري به حركات عرضى همان نسبت جسم طبيعي است به جسم تعليمي وبنا بر مبناى تحقيق جسم طبيعي وجسم تعليمي بوجود واحد موجودند وقهرا حركت جوهري تابع جسم طبيعي وحركت عرضى تابع جسم تعليمي بوجودي واحد تحقق دارند . نفس ممتد جوهري تحرك از جهت ثبات متصل بدهر است ناچار زمان جوهري مسبوق است بدهر وأصل زمان نيز اسم دهر وديهور است وچون عرض شأن وظهور جوهر است ، جسم مرتبه فرق ونشر محض آن حركت عرضيه وتقدرات مساحيهء لازم جسم تعليمي است لذا « زمان عرضى وحركت عرضى را فرق محض ونشر صرف باشد ، وزمان جوهري وحركت جوهريه را ، فرقى بود با جمع ونشرى باشد با حشر » .