تخطي إلى المحتوى الرئيسي

أصول المعارف — صفحة مقدمه 279

مساهمون:

صمقدمه ٢٧٩
واقع شود هر صورت بالفعل نسبت بصور لاحقه بواسطة اتحاد با مادة ، خود زمينه از براي صورت بعدى است ونفس ذات متحرك به طرف تزايد است وهيچ صورتي فعليت خود وهيچ جسم متحرك طبيعت بالفعل خود را رها ننمايد وصور لاحقه وهر صورت وفعليت كه بحسب استعداد موجود در جسم حاصل شود ، از ناحية خلع صورت ناقص ولبس صورت كامل انجام نمىگيرد بل كه فعليت بر فعليت افزايد واين فعليت از خارج ملحق به شيء متحرك نمىشود بل كه كمال حاصل از طريق حركت از باطن متحرك كه أصل وحقيقت شيء وغايت وجودي آن ميباشد بآن افاضه ميشود واز باطن خود تغذيه نمايد ورشد پذيرد وعقل مجرد يا موجود ملكوتي حافظ نوع است نه موضوع حركت چه آنكه موضوع حركت امرى بالقوة است از آن جهت كه متحرك است وجهت قوه در حركت جوهري بالذات مصحح حركت است ومنافاة ندارد كه خود به تبع صورت موجود باشد ، وعجب آنكه نفس ممتد جسماني وجوهر متحرك با اينكه مادة مصحح حركت ذاتي آن ميباشد وبالذات متحرك است از ناحية وجدان قوه مادة در حركت ذاتي تابع آن ميباشد « ومصحح بودن بالذات بحسب قوه ، با بالعرض بودن بحسب فعليت منافى نباشد ، وامتداد در هر مرتبه از مراتب حركت ذاتية خود ، بوجود عين آن مرتبه بود ، وبحسب ذات مستمرّه كه موضوع حركت باشد از آن مرتبه بآن جهت كه آن مرتبه بود مجرد باشد . پس هيچ مرتبه از مراتب محدوده از مطلق امتداد خالى نباشد ومطلق امتداد بإطلاقه از هر مرتبه مجرد باشد « 1 » » . بنا بر آنچه كه حكيم محقق آقا على مدرس معاصر آقا ميرزا أبو الحسن در بعضي از مسفورات أفادت فرموده است جسم طبيعي وممتد جوهري كه بالذات سيال است وحركت ذاتي آن منشأ زمان جوهري ودر عين حال منشأ حركات عرضيه وزمان
هامش
( 1 ) - آقا على مدرس در حواشي أسفار ودر كتاب بدائع الحكم .