هستند زيرا ما نميدانيم كه اگر ما پديدهء برق را مثلا يك پديدهء خارجى فرض كنيم اين فرض متضمّن چه تعدادى از افتراضات محتمل خواهد بود و اگر آن را يك پديدهء ذاتى فرض كنيم چه تعدادى از افتراضات محتمل را متضمّن خواهد بود و هرتعدادى كه در هريك از ايندو فرض احتمال بدهيم مشابه آن را در فرض ديگر نيز احتمال خواهيم داد .
و معناى اين آنست كه مقدار احتمال آنكه ( پديدهء برق خارجى باشد ) يعنى ادراك من برق را منشأ وجود آن نباشد - مساوى است با مقدار احتمال آنكه ( پديدهاى ذاتى باشد ) يعنى ادراك من برق را منشأ وجود آنست و هردو احتمال در يك علم اجمالى كه بهر دو فرض شامل است - خارجى و ذاتى - نمودار است و ايندو فرض دو طرف علم اجمالى ميباشند و ما از اينعلم اجمالى به ( علم اجمالى قبلى اوّل ) تعبير ميكنيم و ارزش احتمال قبلى خارجى بودن پديده را با اينعلم تعيين ميكنيم .
2 - ميتوانيم پيش از آنكه ثابت كنيم كه پديده خارجى است يا ذاتى ، قانون سببيّت را با استقراء ثابت كنيم و از همان راهى كه در فصل سابق گذشت با احتمال استقرائى بزرگى قانون سببيّت را و اينكه براى هرپديدهاى سببى هست ثابت كنيم زيرا از اين راه استقرائى استفاده نمودن متوقّف بر آن نيست كه ما قبلا ثابت كرده باشيم كه پديدهها خارجى هستند يا ذاتى .
3 - در خلال ملاحظهء مستمرّ ما غالبا مىبينيم - در ادراك حسّى خودمان - چيزهائى با چيزهاى ديگرى يا همزمان است و يا آنكه بدنبال يكديگرند ، روشنائى با محاذات آفتاب با زمين همزمان است و صداى غرّش ابر بدنبال برق است و باز نمودن راه آب حوض جريان آب حوض را بباغچه بدنبال دارد و آب را در فاصلهء معيّنى از آتش كه بگذاريم پس از مدّتى به جوش ميآيد و اين همزمانىها را كه در همهجا ديده مىشود ميتوان اساسى براى اثبات سببيّت يكى از دو پديده
الأسس المنطقية في الإستقراء ( مبانى منطقى استقراء ) ( فارسى ) — صفحة 228
مساهمون: السيد محمد باقر الصدر
ص٢٢٨