كه مطلوب ما متضمّن آنها است عبارت خواهد بود از ضرب 2 / 1 در خودش بشمارهء آن شروط و اين براساس علم اجمالئى است كه همهء احتمالات اين شرايط مستقلّ را اثباتا و نفيا شامل باشد و مطلوب ما عضوى خواهد بود در مجموعهء اطراف اين علم اجمالى و ما از اين علم به ( علم ا ) تعبير ميكنيم و بدين ترتيب ميتوانيم در نظر بگيريم كه چگونه ميتوان مقدار احتمال قبلى مطلوب را تعيين كرد و لكن تعيين اين مقدار عملا ميسور نخواهد بود زيرا ما تعداد شرايط مستقلّى را كه مطلوب ، متضمّن آنها است دقيقا نميدانيم و در نتيجه ، تعداد اطراف ( علم ا ) را كه اساس مقدار احتمال قبلى را تشكيل ميداد نميدانيم و لكن با وجود اين ، باز ميتوانيم در پارهاى از حالات از همين راه استفاده كنيم چنانچه در خلال نكات آينده خواهيم ديد .
2 - موقّتا فرض ميكنيم كه ما ميخواهيم موقف خود را در مقابل مجموعهء رويدادهائى كه تركيب فيزيولوژى سقراط نمودار آنها است فقط به چهار چوب دو فرض اوّلى منحصر كنيم : فرض ذات حكيم ، و فرض تصادف مطلق و ميخواهيم علم اجمالئى تشكيل دهيم كه مقدار احتمال بعدى فرضيّهء اوّل را معيّن كند ما اينرا در علم اجمالى شرطى بدست مياوريم و آن را با ( علم ا ) نشان ميدهيم و اينعلم اجمالى شرطى شرطش عبارت است از فرض نفى فرضيّهء اوّل و جزائش مردّد است ميان مجموعههائى كه همهء آنها براساس اين فرض محتمل است و يكى از آن مجموعهها همين مجموعهاى است كه فعلا واقع شده است مثلا ميگوئيم : اگر در اينمورد ذات حكيمى كه وجود سقراط را ساخته است نباشد احتمال ميرود كه سقراط اصلا موجود نشود و يا وجود بيابد امّا بكيفيّت ( أ ) يا وجود بيابد بكيفيّت ( ب ) يا وجود بيابد بكيفيّت . . . يا وجود بيابد بكيفيّت ( ن ) كه علامت همان كيفيتى است كه فعلا به آن نحو وجود يافته است با تمام خصوصيّات و پديدهها و اثبات و نفى .
الأسس المنطقية في الإستقراء ( مبانى منطقى استقراء ) ( فارسى ) — صفحة 215
مساهمون: السيد محمد باقر الصدر
ص٢١٥