به جهت او دارد در هرجا اجازه داده شده است " ازدحام زيادى درب كاروانسراها به جهت خواندن اين مطلب جمع شده بودند . اهل ادارهء دخانيات توهم كرده يك دو نفر استعفا كردهاند ما بقى هم متوهم هستند . از قرارى كه ميگويند اين نوشته را احتمال به آقا شيخ محمد حسين مجتهد پسر آخوند ملا محمد على محلاتى ميدهند چونكه در باطن با تجار تبعهء روس راهى دارد و باغواى تجار روس اين نوشته را چسبانيده است ولى به قدر شش ساعت بيشتر طول نكشيده كه كاغذها را پاره كرده بودند . روز بعد غفلتا حسب الامر اعليحضرت همايونى تلگرافى بعنوان سركار نواب مستطاب و الا معتمد الدوله رسيد كه صورت تلگراف عينا در ذيل عرض شده است . سواد تلگراف . " بتاريخ 12 شهر صفر 1309 . به تمام حكام ممالك محروسه حسب الامر اقدس اعلى روحنا فداه مؤكدا ابلاغ مىشود كه از بابت تقويت و اجراى دخانيات كه سابقا احكام آن صادر و مقرر گرديده است حالا كه موقع برآمدن حاصل و خريد و فروش تنباكو است با نهايت اهتمام احكام سابقه را اجرا داشته آنچه لازمهء تقويت است در مأمورين ادارهء دخانيات به عمل آورده غفلت نكنيد كه مورد مؤاخذه خواهيد شد كه هر نوع شهرت و خبرى در باب موقوفى اين كار به آن ولايات رسيده باشد اراجيف و دروغ است و قابل اعتنا نيست و شما كه حاكم هستيد كمال مسئوليت را در نزد دولت در اين مسئله داريد . امين السلطان . " . بواسطهء اغتشاشى كه در تبريز و مشهد و اصفهان شده در شيراز هم خيال دارند كارى بكنند ولى اميد است كه پيشرفت نكنند .
ديگر آنكه ابو الفتح خان حاكم سيرجان كرمان كه از جانب نواب مستطاب و الا فرمانفرما حاكم كرمان به شيراز آمده از بابت توسط حسين خان بهارلو ، خود حسين خان با بيگلربيگى تا اول ماه به شيراز خواهد آمد ، ابو الفتح خان در منزل قوام الملك منزل دارند .
ديگر آنكه آقا فتح الله غلاف كه حبس بود مرخص شد ، قدرى خبازان ترس برداشتهاند ، حالا نان خوب و موجود پخت مينمايند ، به حمد الله تسعير جنس رو به تنزل است ، الان گندم يكمن تبريز يازده شاهى الى سه عباسى است ، جو يكمن سيصد دينار الى هفت شاهى ، نان هم يك من سه عباسى ميفروشند . قدرى مردم از آن تزلزل افتادهاند .
ديگر آنكه نقرس پاى نواب مستطاب و الا معتمد الدوله بهتر شده است ، دو سه روز است بيرون مىآيند .
ديگر آنكه آدم پسر جناب امام جمعه كه آدمى در ماه محرم كشته بود روز سوم ماه ربيع الاول نواب مستطاب و الا معتمد الدوله پدر و مادر مقتول را خواسته ، تا پانصد تومان هم خواستند خونبست نمايند قبول نكردند ، قاتل را بدست پدر و مادر مقتول دادند ، خودشان به مير غضب داده سر بريدند .
ديگر آنكه عاليجاه فخامت همراه مسترنى الياس كه به جهت قنسولگرى خراسان مأمور بود وارد شيراز شد ، در وكالتخانه سه روز است منزل كرده و به سمت طهران حركت نمود .
ديگر آنكه از بابت ادارهء دخانيات ملاها خيلى ميل دارند اغتشاش نمايند و مردم را محرك هستند ، بنقد خيلى اغتشاش در كار آنهاست تا بعد چه شود ، اگرچه بعضى از اتباع آنها
وقايع اتفاقيه ( مجموعه گزارشهاى خفيه نويسان انگليس در ولايات جنوبى ايران از سال 1291 تا 1322 قمرى ) ( فارسى ) — صفحة 387
مساهمون: على اكبر سعيدى سيرجانى
ص٣٨٧