و اين قصيدهء او نيك واقع شده كه ، مطلع :
هر آنكس كه بر كام گيتى نهد دل * به نزديك اهل خرد نيست عاقل
وفات او در سنهء اثنى و خمسين و تسعمائة ( 952 ) در دكن بود . « تابع اهل بيت » تاريخ يافته شد .
ديگرى خواجه ايواب بن خواجه ابو البركات است كه ابا عن جد از بزرگزادگان ماوراء النهر است . پدر و پسر با وجود فضايل مكتسبى و موروثى هر دو به بىقيدى ضرب المثلاند ، يكى در عراق و خراسان ، دوم در كابل و هند و اين منتخب گنجايش تفصيل احوال ايشان ندارد كه در جاهاى ديگر مذكور است و مشهور .
مىگويند كه خواجه ابو البركات اين مطلع بيت خود بر فضلاى عصر خود خوانده ، بيت :
خشك شد كشت اميد و تازه شد قحط وفا * ز آتش دل يا در ابر چشم ما باران نماند
او را به تخطئه گفتند كه « يا » در مصرع اخير بىمعنى است و به جاى آن ، تا بايستى گفت . خواجه در بديهه اين قطعه به عذرخواهى گفته ، قطعه :
هر چه آيد به پيش اهل نظر * به گمان خطاش خط نكنند
نقطهها گر فتند زير و زبر * عاقلان « 1 » پيرو نقط نكنند
يا بخوانند و نيك فكر كنند * يا نخوانند تا غلط نكنند
قصيدهيى در زمين سلمان ساوجى گفته كه مطلعش اين است ، قصيده :
تب غم دارم و درد سر هجران بر سر * آمده جان « 2 » به لب و نامده جانان بر سر
تا گرفت آتش دل در تن من چون فانوس * دامنم چاك شد و چاك گريبان بر سر
و اين دو سه بيت از قصيدهيى است كه در هجاى قاضى نيشابور گفته ، بيت :
خلاف شرع پيمبر نوشت « 3 » فقه دگر * كه هيچ زان نبود در كتابها مسطور
عسل حرام نوشت و شراب كرد حلال * كه اين عصارهء تاكست و آن قى زنبور
زنى كه شكوهء شوهر به پيش قاضى برد * كه حظ نفس من از وى نمىرسد به ظهور
هامش
( 1 ) . نسخه : « عقل را پيرو » و نسخهء متن مشهور است و پيرو به معنى پيروى ، چون خونريز و زمين بوس و امثال آن به معنى مصدرى آمده است .
( 2 ) . در متن : « جانم » بود ، پاورقى را به جاى آن قرار داديم .
( 3 ) . نسخه : و راست .