همايون عزيمت معاودت به صوب دار السلطنهء هرات نمود و دوم ربيع الأول در باغ زاغان به دولت و اقبال نزول اجلال فرمود .
ذكر بناى قلعهء دار السلطنهء هرات
اهل بصيرت بر مقتضى
وَ اجْعَلْ لِي لِسانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ
« 71 » سعيها نمودهاند كه نام ايشان در جريدهء ايام باقى باشد به نوعى كه سيلاب فنا آن را محو نتواند كرد و از تندباد فتنه و شر پريشان و ابتر نشود . هوشمند كامل و خردمند بينادل ، در تشييد بنايى كوشد كه غبار خاك تودهء روزگار حسن رخسار آن نپوشد و اسم علو و رسم سمو آن در جهان ناپايدار يادگار ماند . بنابراين مقدمه ، حضرت خاقان سعيد ، در اين سال به تشييد حصن حصين و تسديد قلعهء منيع متين در دار السلطنهء هرات اشارت فرمود .
شعر
ان آثارنا تدل علينا * فانظروا بعدنا الى الآثار
و آن قلعهاى است بر ديوار شمال شهر كه در زمان ملوك كرت ملك فخر الدين ساخته به حصار اختيار الدين مشهور بود و نوكر او محمد سام در اين قلعه امير دانشمند را كه از امراى معتبر خدابنده اولجايتو سلطان بود قتل فرمود و امير صاحبقران در وقت فتح هرات ديوارهاى شهر خراب كرد . اما قلعه را به معتمدان سپرد و بعد از چندگاه فرمود كه ميان قلعه و ديوار اصلى شهر فاصلهاى پيدا سازند تا قلعه را سركوبى نباشد . پنجاه گز ديوار از جانب شرق به زمين رسانيدند و هفتصد هزار مرد به موجب نسخه كار كرد و حضرت خاقان سعيد چون سرير سلطنت جهان را مشرف ساخت ديگرباره دربارهء عمارت شهر طرح جديد انداخت چنانچه شرح آن مذكور شد
هامش
( 71 ) . سورة الشعراء 84 .