احدى و تسع مائه است چهار كس از علما در آن مدرسه به درس و افاده اشتغال مىفرمايند و بسيارى از طلبه ملازمت آن بقعه مىنمايند و از اوقاف آن محظوظ و بهرهور مىشوند و در خانقاه هر روز به اطعام فقرا و درويشان مىپردازند . و دار الشفاء و كاروانسرائى كه در بيرون درب ملك واقع است هم از جملهء بناهاى حضرت خاقان سعيد است و رباط كرماب در راه قبة الاسلام بلخ و رباط فرجه « 1 » [ كه ] در راه مشهد مقدس ساخته و پرداخته [ شده ] معمار همت آن حضرت است .
ديگرى از عمارات عاليات آن پادشاه صاحبخيرات منزلى است كه بر سر مزار فايض الانوار مقرب حضرت بارى ، خواجه عبد اللّه انصارى - قدس سره - ساختهاند و آن بقعهء شريفه از غايت صفا و نظافت و نهايت وسعت و رفعت بىشبيه و نظير است و به واسطهء لطافت هوا و عذوبت ماء از متنزهات جهان امتياز تمام دارد . و باغ سفيد كه در زير چرخ كبود بىمثل افتاده و باغ نو هم از جملهء آثار آن شهريار عالى مقدار است .
و بانوى عظمى گوهرشاد آغا كه حرم محترم آن پادشاه جم جاه بود قريب به خيابان هرات مسجد جامع و مدرسهاى در كمال تكلف و زيبائى بنا نهاده به اتمام رسانيد و در اين مدرسه نيز حالا چهار مدرس منصوبند . و در گنبدى كه داخل اين مدرسه ساختهاند به لاجورد و طلا درون آن را منقش كرده قبور اكثر اولاد حضرت خاقان سعيد در آنجا است و هر روز جماعتى از حفاظ به خواندن كلام ملك علام قيام و اقدام مىنمايند . و آن عمارت را « بيت المغفرة » گويند و مهد علياى مشار اليها در ولايت مشهد قريب به تربت جنترتبت امام هشتم على بن موسى الرضا عليه التحية و الدعاء مسجد جامعى دركمال فسحت و غايت تكلف و رفعت بنا فرموده به اتمام رسانيد . تقبل اللّه تعالى منها .
حرم ديگر آن پادشاه عالىگوهر ملكت آغا در دار السلطنهء هرات قريب به مسجد جامع ، دار الحديث و دار الشفائى باصفا بنا فرمود و نزديك به اين دو بقعه حمامى راحت انجام و دكاكين ساخته بر آن بقاع وقف نمود . و در بيرون درب ملك نيز مدرسه و حمامى ساخت . و در نه فرسخى هرات به جانب شمال ، رباطى در كمال وسعت عمارت فرمود و در قبة الاسلام بلخ ، مدرسهاى كه به تكلفترين بقاع آن مملكت است از حيز قوت به فعل آورده و در اين تاريخ چهار كس از علما در آن بقعه به درس و افاده اشتغال مىفرمايند و از اوقاف آن محظوظ مىشوند .
و طوطى آغا كه ايضا در سلك ازواج آن مزين تخت و تاج انتظام داشت در بلدهء
هامش
( 1 ) . در مج : « چرخه » .