فاخرهء شيراز مدرسهاى در كمال وسعت و تكلف بنا كرده اركان آن را به سان ايوان كيوان برافراخت .
و از اولاد رشيد حضرت خاقان سعيد ، ميرزا محمد جوكى در بيرون درب عراق باغى در غايت نزاهت مشتمل بر قصرى در كمال تكلف و رفعت ساخت ، و آن باغ را « باغ زبيده » گويند . و قريب به باغ زبيده حمامى نيز طرح انداخت .
و ركن السلطنة و الخلافة ميرزا علاء الدوله بن غياث الدوله ولد ميرزا بايسنقر در خيابان هرات بستان جنتنشان و حمامى در نهايت پاكيزگى و صفا بنا نمود و مسجد عبد اللّه عامر را كه در بازار خوش واقع است تجديد عمارت فرمود . و باغ نظرگاه نيز از جملهء عمارات آن پادشاه عالى جاه است .
و حرم محترم ميرزا علاء الدوله ، خواند ملك آغا در جنب باغ خيابان ، عمارتى كه رشك گلزار جنان تواند بود مشتمل بر چهار منار بلند مقدار بنا نمود .
و از اركان دولت حضرت شاهرخى امير عليكه كوكلتاش در سر خيابان ، مدرسهاى رفيع منيع بنا كرده به اتمام رسانيد و در بيرون درب عراق حمامى واسع الفضا عمارت نمود و داخل اوقاف آن بقعه گردانيد . رباطى كه در پنج فرسخى هرات به طرف شمال واقع است هم از جملهء ابنيهء او است . در دار السلطنهء سمرقند نيز مسجد جمعهء رفيع وسيع احداث فرمود .
امير جلال الدين فيروز شاه نزديك به مدرسهء مهد عليا گوهرشاد آغا مدرسهاى به تكلف و خانقاهى بنا فرموده در جنب خانقاه حمامى ساخته داخل اوقاف آن بقاع گردانيد و قريب به باغ زاغان مسجدى بنا فرمود ، و در بيرون درب ملك دو حوض سرپوشيده احداث نمود ، و در اندرون شهر هرات نيز مساجد و حياض متعدد از قوت به فعل آورد ، و در مشهد مقدسه نيز مدرسهاى ساخت . و ولد او امير نظام الدين احمد بر سر مزار بىبى ستى در بازار خوش گنبدى عمارت نمود و در راه مشهد نيز رباطى بنا فرمود . و امير فرمان شيخ به واسطهء تعمير مدرسه و حظيره و حمامى خود را داخل اصحاب خير گردانيد .
و امير چقماق شامى نيز در خيابان « 1 » ، مدرسهاى بنا نهاده به اتمام رسانيد . و امير محمد
هامش
( 1 ) . بلوك خيابان از بلوكات معتبر هرات بوده . حافظ ابرو در جغرافياى خود راجع به بلوك خيابان چنين نوشته : « اين بلوك بر شمال رود است و بر شمال شهر نيز ، متصل بلوك انجيل است بر شمال انجيل ، و مقابر اهل شهر اكثر در اين مزرعهء خيابان است و مزارات بزرگان در اين گورستان بسيار است » .
( جغرافياى حافظ ابرو ، قسمت ربع خراسان ، هرات ، به كوشش مايل هروى ، انتشارات بنياد فرهنگ -