تَصْطَلُونَ
« 1 » .
و با اين آيهء شريفه خاتمه مىيابد :
وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوًّا ، فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ
« 2 » .
در اين مقطع كوتاه نيز ، كه از داستان حضرت موسى عليه السّلام به طور سراسرى سخن به ميان آمده است ، نكات ذيل جلب توجّه مىكنند :
نكتهء اوّل اين كه داستان در سياق گزارش احوال كافران در آخرت ، و عذابى كه دچارش خواهند شد ، و چگونگى واقعى نزول قرآن از آسمان ، و فراگيرى و دريافت آن توسط پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله ، قرار گرفته است :
إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ زَيَّنَّا لَهُمْ أَعْمالَهُمْ فَهُمْ يَعْمَهُونَ . أُوْلئِكَ الَّذِينَ لَهُمْ سُوءُ الْعَذابِ وَ هُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ . وَ إِنَّكَ لَتُلَقَّى الْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ عَلِيمٍ
« 3 » .
نكتهء دوم اين كه اين مقطع با آيهء شريفهء ذيل پايان مىيابد :
وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوًّا ، فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ
.
نكتهء سوم اين كه اين مقطع ، با وجود اختصار آن ، تقريبا به يادآورى رويدادها و نشانههاى غيبى اختصاص يافته است ؛ چنان كه نداى خداوندى و معجزهء عصا و يد بيضا را يادآور مىشود ، و به معجزات نهگانهء حضرت موسى عليه السّلام نيز اشاره مىكند .
بررسى ياد شده ما را به اين نتيجهگيرى فرا مىخواند كه داستان موسى عليه السّلام در اين فراز به منظور آشكار كردن يكى از حقايق مربوط به جنبهء روان شناختى جامعهء بشرى به هنگام رويارويى با يك دعوت جديد ، به رشتهء بيان كشيده شده است ، و آن اين كه انكار آخرت و بىايمانى نسبت به آن ، يك ريشهء روانى و عاطفى دارد ، نه يك ريشهء موضوعى و بر پايهء يك تحقيق علمى ؛ اين حقيقت را قرآن كريم ، « جحود » تعبير كرده است .
توضيح مطلب اين كه تحقيق بيطرفانه اقتضا مىكرد كه كار مردم به ايمان به آخرت منتهى شود ؛ زيرا ، آيات و معجزات ، ارتباط پيامبران را با عالم غيب تأكيد و تأييد مىكردند ، و اين
هامش
( 1 ) نمل / 7
( 2 ) نمل / 14
( 3 ) نمل / 4 - 6