در پرتو اين ملاحظات ، مىتوانيم نتيجه بگيريم كه داستان در اين فراز دو هدف را مدّ نظر داشته است :
هدف اوّل : تأكيد بر اين كه قرآن كريم كتابى است نازل شده از سوى خداوند سبحانه و تعالى ، و بر ساختهء محمّد صلّى اللّه عليه و آله نيست . اين ، هدف اصلى طرح داستان در اين مقطع است ؛ چنان كه دو مطلب اوّل و دوم كه ذيل آيه آورديم به آن اشاره دارد . در عين حال ، از اهداف مهمّى مىباشد كه قرآن كريم در مناسبتهاى فراوان آن را مورد تأكيد قرار داده است ؛ زيرا تأثير فراوانى در سير تحوّل دعوت اسلام دارد .
از اينجا مىتوانيم به تفسير مطلب سوم نيز كه اشاره كرديم بپردازيم . همين كه قرآن كريم سخن از شرح و تفصيلهاى جانبى پيرامون زندگانى يكى از پيامبران الهى مىآورد ، خود دليلى استوار بر اين است كه قرآن با عالم غيب در ارتباط است . به دليل آن كه معمولا از اين گونه جزئيّات و تفصيلات همهء مردم با خبر نمىشوند ؛ زيرا ، اين اطّلاعات دقيق مربوط به زمانى است كه آن پيامبر خدا ( موسى ) همچنان فردى عادى از افراد جامعه است ( و هنوز به پيامبرى برانگيخته نشده ) ؛ بر خلاف تفصيلات مربوط به زندگانى پيامبران پس از نبوّتشان كه به طور طبيعى براى همهء مردمان معلوم مىگردد ؛ زيرا ، توجّه همگان به شخصيّت آن پيامبر و اخبار مربوط به او ، معطوف خواهد بود .
هدف دوم : توضيح اين كه انقلاب و دگرگونى اجتماعى ، حتّى در ناسازگارترين شرايط و بدترين اوضاع ، و تحت سهمگينترين ستمها و فشارها و طغيانها امكانپذير است . در اين فراز از داستان ، عمليّات انقلابى از نقطهاى آغاز مىشود كه در نهايت دورى و ناتوانى نسبت به چنين اقداماتى است ؛ امّا ، ايمان عميق به خداوند ، و بر اثر آن ، پافشارى و شكيبايى و پايبندى به اعتقادات ، و پيكار به خاطر معتقدات ، كار خود را مىكند .
به همين جهت است كه مىبينيم داستان ، در اين موضع ، بر زمينههاى فشار و خفقان كه جامعهء مصرى در آن زمان به طور عموم ، و اسرائيليان بخصوص ، از آن رنج مىبردهاند ، تأكيد مىنهد ؛ همچنين ، بر وضع دشوارى كه شخص پيامبر ، حضرت موسى عليه السّلام ، متحمل شده است : از همان آغاز طفوليّت در معرض خطر مرگ و نابودى قرار گرفته است ؛ آن گاه در سنين نوجوانى با تهمت قتل عمد از مصر آواره گشته ؛ آن گاه مهاجر شده ، و در همهء اين
علوم القرآن ( علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 423
مساهمون: السيد محمد باقر الحكيم
ص٤٢٣