موضوعى ) ايفا نموده ، و امروز ديگر « تفسير موضوعى » به سنّ بلوغ رسيده ، و از مادر جدا شده است . از هر طرف ، موضوعات مختلف قرآنى ، يكايك وضعيّت استقلالى به خود مىگيرند و از پيكرهء كلّى تفسير قديم جدا مىشوند .
نياز زمان به تفسير موضوعى « 1 »
اسلام و نظامها و مجموعهء قوانين آن ، در آغاز كار و در اثناى اجرا ، به اجتماع راه يافت ؛ چرا كه جنبههاى اجتماعى اسلام را هيچ گاه رسول اعظم صلّى اللّه عليه و آله به عنوان نظريّات كلّى ، و به شكل موادّ قانون اساسى در ارتباط با اجتماع و روابط مختلف اجتماعى مطرح نفرمودند ، تا به دنبال آن ، روبناى قوانين و مقرّرات ساخته شوند ، و همهء جوانب زندگى انسان را در برگيرند .
رسول اعظم صلّى اللّه عليه و آله ، اسلام را در بسيارى اوقات ، از طريق قانونگذارى و تشريع و بيان احكام مختلف ، راجع به مسايل و قضاياى تفصيلى اجتماع ، مطرح مىفرمودند و معرّفى مىكردند .
از اين روست كه مىبينيم مطالعه و تحقيق نظرى ، در شريعت اسلام ، تا دورانهاى متأخّر از تاريخ مسلمين ، در كار نيست . جامعهء اسلامى ، قانون اسلام را بر اين پايه به اجرا مىگذارد ، كه قانون و حكم صادر شده از جانب خداوند سبحان است ، و ناگزير بايد به آن متعهّد گرديد ، و محدودهء معين و حدود ويژهء آن را بايد رعايت كرد ، بدون آن كه نيازى به يك معرفت نظرى زير بنايى داشته باشند ، كه قانون شرع بر آن پايه استوار گردد ، و نحوهء برخورد اسلام با مشكلات زندگى اجتماعى مردم بر اساس آن نظريّه توجيه شود .
البتّه ، مىتوان گفت كه اين نحوهء بيان مبانى در اثناى اجرا ، تنها به حوزهء شريعت اسلام اختصاص داشت . امّا ، حوزهء عقيدتى اسلام ، همواره ميدانى براى بحث و گفتگوى نظرى بوده است . زيرا ، جنبهء اجرايى آن عبارت از همان فهم نظريهء اعتقادى اسلام و ايمان به آن بوده است ، و رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله عينا همين كار را كردند ، و در حوزهء عقايد ، از همان آغاز ، نظريّهء
هامش
( 1 ) جهت اطّلاع بيشتر از اهمّيّت تفسير موضوعى و ويژگيهاى آن ، رجوع شود به المدرسة القرآنيّة ، اثر شهيد صدر قدّس سرّه ، درس اوّل و درس دوم ؛ نيز دفتر « محاضرات فى تفسير القرآن » ( مقدّمهء تفسير ) از مؤلّف اين كتاب .