موضوعات اصلى هشتم ،
همهء اطّلاعات مربوط به شريعت اسلام و جنبههاى اقتصادى ، اجتماعى ، فردى ، تجارى ، جنگى آن ، و جز اينها را ، در بر مىگيرد .
موضوعات اصلى نهم ،
همهء اطّلاعات مربوط به آسمان و كوهها و آبها و جانوران و گياهان و باران و بادها ، و عوالمى كه بر اين انسان در اين جهان وسيع آفرينش محيطاند را ، در بر مىگيرد . « 1 »
موضوعات اصلى دهم ،
همهء رويدادهايى را كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و مسلمانان با آنها روياروى شدند ، و موضع گيرىهاى قرآن كريم در برابر آنها ، و همچنين ، اظهارات و سؤالات و شبهات و مشكلاتى كه از جانب دشمنان رسالت يا از سوى خود مسلمانان مطرح مىشده است ، و پاسخها و برخوردهاى اسلام و قرآن با همهء اين پديدهها ، و تحوّلات و مراحلى كه بر رسالت اسلام گذشته است ، و قضايا و مسايل مربوط به ساختن يك پايگاه انسانى انقلابى كه بتواند بعدها بار سنگين ابعاد رسالت را بر دوش بكشد ، و جز اينها ، همه را در بر مىگيرد .
قرآن كريم براى بيان دقيق و تبيان توانمند اين موضوعات ، روشى يكتا و بىنظير پيش گرفته است كه از همهء ديگر روشهاى ديگر كتابهاى دينى كاملا متمايز است ؛ به طورى كه مشاهده مىكنيم هيچ سورهاى از سورههاى قرآن كريم و هيچ جزئى از اجزاى آن نمىگذرد ، مگر آن كه موضوعات بسيارى را آن هم با شيوهاى در نهايت هماهنگى و ارتباط و همخوانى ، در بر مىگيرد .
از سوى ديگر ، قرآن كريم ، در راستاى توضيح بعضى مفاهيم و افكار غير مادّى ( غيبى ) نيز ، مىكوشد تا از طريق مثالها و قالبهاى مادّى ، مطلب را به ذهن انسانى كه جز از طريق آن تصاوير و قالبها نمىتواند چيزى را درك كند ، نزديك گرداند ؛ و با تكرار مثالها و تكثير تصاوير ، به تدريج ، آن مطالب را از پيرايهها و شائبههاى مادّى بپيرايد و از قالب و چارچوب مادّى رها سازد ؛ چنان كه در بحث « محكم و متشابه » به آن اشاره كرديم .
اكنون ، ما نيك مىدانيم كه هدف اساسى مورد نظر از قرآن كريم و از نزول آن ، تربيت ، و دگرگونسازى اجتماعى بوده است ، و نه آموزش و فرهنگسازى و بس . به همين جهت ، مشاهده مىكنيم كه شيوهء قرآنى در تمامى مراحل نزول ، تحت تأثير كارسازى اين هدف و
هامش
( 1 ) در اين زمينه ، ر . ك . الميزان فى تفسير القرآن ، مقدّمه ، 1 / 11 .