بناميم .
آرى ، بعضى مجموعههاى آيات قرآن را ملاحظه مىكنيم كه مفسّران به خاطر وجه مشترك موجود ميان آنها اهتمام خاصّى به آنها به صورت مجموعى دارند ؛ مانند : آيات الاحكام ، قصص قرآن ، آيات ناسخ و منسوخ ، و غيره . اين مجموعهها نيز ، البتّه ، نه به عنوان يك موضوع مستقّل ، بلكه به اعتبار وجه جامع و ويژگى مشترك مورد بررسى قرار مىگرفتهاند .
در دورانهاى بعدى از تاريخ علم تفسير ، نخستين طليعههاى روش جديدى در تفسير يا تحقيق قرآنى آغاز به نشو و نما كرد . اين روش ، مبناى كار را كوشش براى استكشاف نظريّهء قرآنى در همهء زمينههاى عقيدتى ، فكرى ، فرهنگى ، تشريعى و سلوكى از طريق بررسى مواضع مختلف بيان مطلب در قرآن كريم قرار داده بود .
به عنوان نمونه ؛ وقتى مىخواهيم ديدگاه قرآن كريم را دربارهء « الوهيّت » باز شناسيم ، اين روش جديد ، آياتى را كه در زمينههاى مختلف ، پيرامون اين موضوع سخن مىگويد ، همه را يكايك بررسى مىكند ؛ اعمّ از آياتى كه به اصل وجود خدا ، يا به صفات و تعاريف خدا مربوط مىشود .
از طريق اين بررسى كلّى و مقايسه ميان آيات قرآنى و اطراف و جوانب بيان آنها ، نظريهء قرآنى را در ارتباط با « خدا » استخراج مىكنيم .
اين روش دربارهء همهء مفاهيم و نظريّات يا بعضى پديدههاى قرآنى نيز ، از همين موضع عمل مىكند ، و با همين روش به بحث دربارهء « خانواده » ، « تقوى » ، « امر به معروف و نهى از منكر » ، « جامعه » ، « جهاد » ، « فواتح سور » ، « قصص قرآنى » ، « انسان » ، و ديگر موضوعات قرآنى ، مىپردازد .
گاه ، از آنجا كه قرآن جز در يك مقطع متعرّض مورد بحث نشده است ، مطالعه و تحقيق به همان يك مقطع قرآنى محدود مىگردد . با وجود اين ، همچنان تفاوت اين روش جديد را با آن روش پيشين ، در مطالعه و بررسى همين يك مقطع قرآنى مشاهده مىكنيم . روش جديد ، وظيفه و كار خود را عبارت از استخراج و استكشاف يك ديدگاه و نظريّه از درون آيات اين مقطع مىداند ، در حالى كه آن شيوهء پيشين ، چنين كار و وظيفهاى را براى خود قائل
علوم القرآن ( علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 360
مساهمون: السيد محمد باقر الحكيم
ص٣٦٠