وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ . . .
« 1 » . طبرى در بشارة الاسلام قريب به مضمون اين روايت را به سند خود از حسن بن على عليه السّلام آورده است . « 2 »
4 . شيخ كلينى قدّس سرّه به سند صحيح از ابو عبيده ( حذّاء ) روايت كرده است كه گفت :
حضرت امام محمّد باقر عليه السّلام فرمود : « من افتى النّاس به غير علم و لا هدى من اللّه ، لعنته ملائكة الرّحمة و ملائكة العذاب ، و لحقه وزر من عمل بفتياه » يعنى : هر آن كس كه بدون دانش و بىبهره از هدايت ، در امور مردم فتوا دهد ، فرشتگان رحمت و عذاب همه او را لعنت كنند ، و وزر و و بال همهء كسانى نيز كه به فتواهاى او عمل كنند ، به او خواهد رسيد . « 3 »
نيز ، همو به سند معتبر ضمن حديثى از حضرت امام موسى كاظم عليه السّلام روايت كرده است كه فرمود :
« ما لكم و القياس ، انّما هلك من قبلكم بالقياس . . . »
يعنى : « شما را به قياس چه كار ؟ ! آنان كه پيش از شما به هلاكت رسيدند ، به موجب قياس مستوجب هلاكت شدند . »
آن گاه فرمود : « اذا جاء كم ما تعلمون فقولوا به ، و اذا جاء كم ما لا تعلمون فها » يعنى : هر گاه مسألهاى براى شما پيش آمد كه مىدانيد ، بگوييد ، و هر گاه مسألهاى پيش آمد كه نمىدانيد ، اينجا » و با گفتن اين سخن به دهان مباركش اشاره فرمود . آن گاه فرمود : ابو حنيفه مىگفت : « قال
هامش
( 1 ) نساء / 83
( 2 ) وسائل الشيعه ، 18 / 144 ، ح 45
( 3 ) همان مأخذ ، 18 / 9 ، ح 1 ؛ نيز ديگر احاديث اين باب را ملاحظه كنيد و بنگريد كه تا چه اندازه امامان اهل بيت عليهم السّلام بر منع و نهى از فتوا دادن و قضاوت كردن بدون دانش تأكيد كردهاند ، و نيز بر اهميّت فراگيرى دانش به جهت اين امور ، و وجوب آن تأكيد دارند .