آناند . نگاهى گذرا به رويدادها ، رفتارها ، موضعگيرىها ، و برخوردهاى مختلف معاصران حضرت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله همه گوياى اين حقيقتاند .
4 . مقاصد و نيّات پليد برخى از گروهها و افراد كه در جامعهء اسلامى موقعيّتى نيز داشتند ، بويژه در عهد امويان ، اعمّ از اغراض سياسى ، منفعت طلبيهاى شخصى ، يا انگيزههاى خلاف اخلاق ناشى از حسد و كينه يا خشونتهاى جاهليّت يا نزاعهاى موروثى قبيلهاى ؛ نقش مهم و تعيين كنندهاى در ايجاد هرج و مرج و نابسامانى ، و سوء استفاده از خلأهاى ناشى از عدم تدوين سنّت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و عدم تشخيص مرجعيّت دينى مسلمين كه تنها در خور اهل بيت عليهم السّلام بود ، داشتهاند .
ما در اين بررسى ، نمىخواهيم به همهء قضايا و مشكلات آن دوران بپردازيم ؛ امّا ، مىخواهيم اوضاع و شرايطى را كه در اثناى آنها جريان رأى و اجتهاد و حدس كه بر هيچ نوع ضوابط و اصول استوار نبود ، پديد آمد ، روشن گردانيم .
همچنين ، در اينجا در صدد آن نيستيم كه به قضاياى بحث شده و به اثبات رسيده در علم اصول ، راجع به ادلّهء ظنّيّهاى كه امامان اهل بيت عليهم السّلام آنها را انكار فرمودهاند ، از قبيل « قياس » و « استحسان » و « مصالح مرسله » و « رأى صحابى » و . . . بپردازيم ؛ كه اين مباحث مجال ديگرى مىطلبند ؛ تنها در صدد آنيم كه به نكتهء اساسى و محورى در اين بحث توجّه دهيم ، و آن اين است كه اهل بيت عليهم السّلام چنان مىديدهاند كه راه دستيابى به حقايق اسلام ، از طريق ايشان ، و در برابر ايشان ، همچنان باز است ، يعنى از طريق حضرت امام على عليه السّلام كه باب مدينهء علم پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و طرف اعتماد آن حضرت بودهاند و حضرت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله قرآن و تفسير قرآن را به ايشان ياد دادهاند ، و ايشان نيز همهء اين معلومات را در يك صحيفهء جامعه ، مشتمل بر تمامى تفاصيل شريعت حتّى « ارش خدش » تدوين فرمودهاند ؛ و ايشان صاحب اطّلاع كامل از قرآن كريم و محيط بر محتواى كامل آن بودهاند :
- نسبت به مضامين و اعماق آيات و سور قرآنى ، ايشان ظاهر و باطن و محكم و متشابه قرآن را مىدانستهاند .
- نسبت به متن قرآن و فضاهاى آن ، ايشان ناسخ و منسوخ و عام و خاص و مطلق و مقيّد قرآن را از هم باز مىشناختهاند .
علوم القرآن ( علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 328
مساهمون: السيد محمد باقر الحكيم
ص٣٢٨