اثبات ( و لذا نمىتوان گفت كه اين اناء نجس است ، پس آن يكى نجس نيست چرا كه ممكن است هيچيك از اين دو اناء نجس و يا بالعكس هيچكدام پاك نباشند ) ، اگرچه اثبات ( پاكى و يا نجسى اين يكى ظرف ) لازم واقعى براى نفى آن ظرف ديگر است ( يعنى و لو ملازمه در كار هست و لكن هدف اصل برائت اين نيست ) .
زيرا احكام ظاهريه به اندازه مدلول و معناى ادلّهشان قدرت دارند ، و لذا به صرف ثبوت اين ملازمه واقعيه بين اين اصل ( كه اين اناء پاك است ) و بين آنچه ثابت مىشود ( كه آن يكى نجس است ) به بيشتر از آن ( قدرت و كارايى ) ندارند ، مگر اينكه آن حكم ظاهرى كه با اصل ثابت مىشود ، موضوع براى آن حكم ديگر باشد . چنان كه در مثال برائت ذمّه از دين و حج ذكر نموديم آن به زودى در باب تعارض دو استصحاب خواهد آمد .
گاهى مراد از اعمال اصل تنها نفى احد الحكمين است
و اگر مراد ( شما ) از اعمال و اجراى اصل در احد طرفين ، صرف نفى ( مثلا نجاست است ) و لذا اثبات آن ديگرى ( كه مثلا پاك است و يا نجس ) اين ( قابل قبول و بلا اشكال ) جارى است ( چرا كه ديگر اصل مثبت نيست ) ، جز اينكه اجراى اصل در يك طرف در تعارض قرار مىگيرد با جريان اصل در طرف ديگر ( و لذا تعارضا و تساقطا ) .
پس لازم در اينجا :
1 - يا اجراء اصل ( برائت ) در هر دو طرف است . ( يعنى اصل اين است كه : اين اناء پاك است ، چنان كه اصل اين است كه آن اناء هم پاك است ) ، كه در نتيجه به خاطر اجراء و عمل به اصل طرح و ( از بين رفتن ) آن علم اجمالى لازم آيد .
2 - و يا اهمال و عدم اجراء اصل ( برائت ) در هر دو طرف است ، كه اين اهمال مطلوب است ( چرا كه قبلا هم گفته شد كه وقتى دو تا اصل باهم تعارض كنند و مخالفت عمليه لازم آيد ، نبايد هيچيك از اصلين را جارى نمود ، مگر اينكه مخالفت التزاميه لازم آيد كه در اين صورت اجراى اصلين مانعى ندارد ) .
3 - و يا اعمال و اجراء اصل ( برائت ) در يكى از دو طرف است ، بالخصوص كه اين ترجيح بلا مرجّح است .
بله ، اگر علم اجمالى در اين مقام از جمله امورى نباشد كه كنار زدن آن ضرر مىزند ، عمل به اجراى هر دو اصل ، لازم مىآيد ، چنان كه سابقا گذشت كه يك وجه و يا قول اين است كه : در جايى