پادشاهى بهظهور رسيد . در روز عيد ماه صيام قوت حركت و قيام نبود . در عمارت فوقانى كه خاصهء حضرت سلطانى بود كرسى نهادند و پادشاه غازى را بر كرسى نشانيدند و در برابر تالار فوقانى ارباب حضور به سلام آمده خطبه خواندند . و ميرزا محمد تقى سپهر كاشانى قصيدهء تهنيت عيد عرضه داشت و مرخص شدند . و مرض خاقان غازى به ازدياد انجاميد و قوت به ضعف مبدل گرديد . روز دوشنبه سه نوشته از جناب حاجى ميرزا آقاسى صدر اعظم به قصر احقر رسيد كه نايب السلطنه عباس ميرزا را به عباسآباد بياورد . مؤلف در اين باب متحير شده به ملاحظه بعضى مخاطرات بدين حكم موافقت ننمود تا آخر الامر در اين شب سهشنبه ششم شهر شوال تخمينا دو ساعت و كسرى از مغرب گذشته طاير روح پرفتوح آن پادشاه فرشتهخصال به نشيمن قدس بال گشاد و از قفس تن خلاصى يافت و به آشيانهء عند مليك مقتدر « 1 » شتافت . و چون حضرت وليعهد پادشاه جم جاه در اين وقت در دار الخلافه حضور نداشتند و برحسب امر اعلى در آذربايجان بودند كمال دهشت و وحشت بهحال چاكران دربار و امراى و الا مقدار و اهالى حرم و بزرگان محترم راه يافت . هركس را على اختلاف مراتبهم خيالات پريشان به خاطر خطور كرد و بعضى جامهء موافقت پوشيدند و برخى جام مخالفت نوشيدند . بعد از تجهيز و تكفين و سامان يافتن اسباب و اساس حركت محفه محفوف به انوار رحمت الهى را كه مضجع جسم مبارك حضرت پادشاهى بود از قصر جديد حركت داده با توپ و تيپ و زيور و زيب و پياده و سواره و شيپور و ناى در كمال سوگوارى و عزادارى كه از غوغا و شيون عوام و خواص نمونهء روز محشر و فزع اكبر بود به باغ لالهزار رسانيده سپردند و اثاث سلطنت را با حرم به ارگ مباركه بردند . چون حق نعمت آن پادشاه مغفور با مؤلف اين مختصر به مرتبهاى موفور است اگر بيتى چند كه در مرثيه آن پادشاه جم جاه عرض كرده در اين دفتر نگارش يابد هرچند خارج از سوق كتاب است ولى در بر ارباب انصاف معذور است ، لمولفه فى التاريخ :
از دير جهان بست سوى دار جنان بار * افسوس و صد افسوس محمد شه قاجار
مانا كه ده و چار بدى مدت ملكش * چونانكه بدى مدت عمرش دو ده چار « 2 »
هامش
( 1 ) - سورة القمر ، آيهء 55 .
( 2 ) - محمد شاه در 1222 به دنيا آمد و در 1264 درگذشت . بنابراين 42 سال عمر داشت . پس هدايت مىبايست بگويد « سه ده و چار » يعنى سه چهارده تا برابر 42 .