جمعى از ملازمان ركاب به اين مرض درگذشتند . ناچار اردوى همايون و اهالى حرم محترم و شاهزادگان در ركاب مستطاب به لواسان بزرگ رفتند و شبى كه وارد آن منزل گرديدند نواب شاهزاده ملقب به خاقان بدين مرض وفات يافت . على الصباح تزلزل در اركان صبر و تحمل اركان دولت درافتاد و مولف چون به تربيت نواب شاهزاده عباس ميرزا مأمور بود از وقوع اين امر و عدم علاج كمال اضطراب داشت و هم يكى از فرزندان مولف در همان روز بدين مرض گرفتار شد و به فضل خداوند شفا يافت . ناچار در همان كوهستان چندى اردوى همايون پادشاهى بسر برد و بسيارى از اعالى و ادانى در اردو و خارج و شهر در اين سال به رحمت لايزال پيوستند . خواب و خور بر مردم حرام بود و زندگى تمام . بعد از اين كه از دار الخلافه اخبار رسيد كه اين مرض روى در ضعف نهاده و قليلى برجاى مانده خاقان گيتىستان قصد مراجعت فرمودند . در منازل انواع زحمات روى مىداد تا به منزلى كه كلات نامند از اهالى حرم و چاكران دربار بعضى معارف وفات يافتند در آن حدود مؤلف مأمور شد كه نواب شاهزاده عباس ميرزا و ساير شاهزادگان كوچك را برداشته به اتفاق خادمان حرم عصمت توام به شميرانات آمده باشد . حسب الامر رفتار شد و بعد از ورود به شميران نيز صبيهاى از صباياى پادشاهى به همين مرض وفات يافت و در نواب عباس ميرزا نيز تأثيرى كرد و به حكم تقدير معالجه يافت و رفع شد .
خاقان غازى در اواخر شعبان وارد نياوران شدند و مدتى نيز در آنجا وقوف اتفاق افتاد .
و ميرزا كوچك وصال « 1 » و نشاطى خان « 2 » به رحمت الهى پيوستند .
هامش
( 1 ) - ميرزا شفيع ملقب به ميرزا كوچك متخلص به وصال از اعاظم شعراى عصر قاجارى است . وى خط خوب مىنوشت و نقاشى خوب مىكرد و در طريقت شاگرد ميرزا ابو القاسم شيرازى ملقب به « ميرزاى سكوت » بود و شش فرزند داشت همگى شاعر و نقاش و خوشنويس به اسامى : احمد ( وقار ) و محمود ( حكيم ) و محمد ( داورى ) و ابو القاسم ( فرهنگ ) و اسماعيل ( توحيد ) و عبد الوهاب ( يزدانى ) . در باب وصال رجوع شود به مجمع الفصحاى هدايت ( ج 6 ، ص 1132 ) و فارسنامهء ناصرى ( چاپ سنگى ، ج 2 ، ص 66 ) و طرايق الحقايق ( ج 2 ، ص 372 ) و خاندان وصال شيرازى از ماهيار نوابى و مكارم الآثار ( ص 949 ) و حديقة الشعراء ذيل كلمه : وصال و ريحانة الادب ( ص 298 ) .
( 2 ) - ميرزا عباس نشاطى سمنانى معروف به نشاطى خان از شعراى هجوگوى عصر قاجارى ( ر ك نگارستان دارا ص 142 و مجمع الفصحاء ج 6 ص 1064 و تاريخ عضدى ص 246 و مكارم الآثار ج اول ، ص 109 و حديقة الشعراء ذيل : نشاطى سمنانى ) .