و در اين سال سرماى شديد و قحط و غلائى قوى در اغلب بلاد ايران بهظهور آمد .
و گراف سيما ناويج ايلچى و وزير مختار دولت بهيهء روسيه از جانب ايمپراطور نيكولاى پاوليچ به حضور خاقان صاحبقران رسيد و به عزت و احترام تمام پس از انقضاى ايام توقف مراجعت گزيد . و ميرزا الكساندر « 1 » ترجمان وى به خراسان به نزد حضرت نايب السلطنة العلية العاليه رفته نامه و هديهء ايمپراطور را رسانيد .
اللهقلى توره خان خوارزم توسط و شفاعت اسراى سرخس را كه پنج هزار نفر بودند نمود . بالاخره به پنجاه هزار تومان نقد مرخص شدند .
نواب نايب السلطنة عزيمت سفر هرات و استيصال كامران نمود و مراتب را به عرض خاقان صاحبقران رسانيده قشون ركابى مازندران و استراباد را خواهش كردند . خاقان صاحبقران فرمود كه تسخير هرات را وجود مسعود نواب اميرزادهء اعظم و لشكركش معظم محمد ميرزا صاحب اختيار خراسان كافى است و الحمد لله لشكرهاى آراسته حاضر و موجودند و اسلم آن است كه اين كار بهعهدهء نواب اميرزادهء بزرگوار قرار گيرد و نواب نايب السلطنة شرفياب حضور اعلى آيد . نواب مستطاب نايب السلطنه عزيمت دار الخلافهء طهران و شرفيابى حضور حضرت خاقان صاحبقران نمود .
سال هزار و دويست و چهل و نهم
نواب مستطاب اميرزادهء اعظم محمد ميرزا حكمران خراسان در خراسان بماند و ميرزا موسى به خدمت آن حضرت مأمور شد كه با پانزده هزار نفر از پياده و سوار ملتزم ركاب و مستعد خدمات ملكستانى باشد . و نواب نايب السلطنة وليعهد شاهزاده عباس ميرزا به شوق تمام عزيمت طهران فرمود . قائم مقام و رضا قلى خان كرد و محمد خان قرائى و عبد الرضا خان يزدى و محمد تقى خان عرب حاكم ترشيز و مهديقلى خان برادر محمد خان قرائى و جعفر قلى خان ولد نجفعلى خان شادلو ملتزم ركاب بودند . رضا قلى خان زعفرانلو و محمد خان قرائى را دو روز قبل از ورود مغلولا روانهء دار الخلافه فرمودند و در بيست و دويم محرم اين سال وارد شدند . نواب نايب السلطنه با قائم مقام و عبد الرضا خان نمك به حرام در بيست و پنجم شهر محرم الحرام مصمم
هامش
( 1 ) - منظور الكساندر خود زكو است كه بعدها در ايران سالها اقامت كرد و در لهجههاى ايرانى و فولكور اين سرزمين تحقيقات دقيق كرده از مستشرقين بهنام شد .