و جناب معتمد الدولهء عليه ميرزا عبد الوهاب منشى الممالك به ولايت خمسه مأمور گرديد كه پس از ورود سفير مزبور او را در چمن سامان ارخى يك فرسخى سلطانيه نزول دهد . مستوفى الشانى ميرزا فضل اللّه على آبادى مازندرانى نيز به مرافقت معتمد الدوله مقرر شد كه به لوازم اخراجات و ما يحتاج ايلچى پردازد .
نواب حسنعلى ميرزا در اوايل شهر جمادى الاول صبحگاهى ايلغار و شباهنگام نزول به خبوشان نمود . رضا قلى خان ايلخانى به استقبال پرداخت . على الصباح خوانين كلا به خبوشان شتافتند و اطمينان يافتند و نواب حسنعلى ميرزا به عزيمت هرات حركت نمود . هنگام عبور از حوالى محمود آباد كه در دست بنياد خان هزارهء بدبنياد بود قلعگيان تفنگى انداختند . شجاع السلطنه به تسخير قلعه امر نمود . عبد اللّه خان ارجمندى فيروز كوهى و رستم خان قراگوزلو و مطلب خان دامغانى و اسماعيل خان سردار بر قلعه يورش بردند و بالاخره مفتوح شد . جمعى از هزاره به قتل رسيدند و جمعى دستگير شدند و به انواع مختلفه مقتول آمدند و كله منارى در شارع عام به ده ذراع ارتفاع بنياد نهاده آمد . در روز نزول به تربت شيخ جام ، عطا محمد خان افغان از جانب والى هرات به تسليم قلعهء غوريان و اطاعت به دولت ايران آمد و مسموع نيفتاد . نواب و الا شجاع السلطنه از جام به كوسويه رفته مير حسن خان عرب زنگوئى حاكم تون و طبس در آن منزل به خدمت آمد . روز ديگر به غوريان و از آنجا به شكيبان و پس از ورود به پل نقره معلوم شد كه در مصلاى هرات و تل بنكيان جمعى از شمخالچيان حاجى فيروز مستعد ممانعت و منازعت و خود والى هرات در شهر آسوده است . به رسيدن سپاه نصرت پناه مستحفظين هردو محكمه عرضهء شمشير و دستگير شدند . نواب و الا در كنار رود انجيل سنگرى بسته و سركردگان سپاه را به تاخت و تاراج اطراف هرات مأذون نمود .
حاجى فيروز ، كليه غوريان را با پنجاه هزار تومان زر تسليم ساخت و به زدن سكه و خواندن خطبه بهنام نامى خاقان صاحبقران پرداخت . نواب حسنعلى ميرزا عزيمت بادغيسات و تنبيه هزاره را مصمم گرديد . بالاخره اسماعيل خان سردار در درهء بام با بنياد خان هزاره مصاف داد و در لشكر سردار شكستى فاحش افتاد و كربلائى باقر سركردهء انزانى ولد حمزه سلطان انزانى كه به دليرى معروف بود در معركه به قتل رسيد و لشكر متفرق گرديد . نواب حسنعلى ميرزا را كارى از پيش نرفته ناچار مراجعت كرد .
و در اين سال سور كثير السرور نواب ظل السلطان و اللهويردى ميرزا در دار الخلافه
فهرس التواريخ ( فارسى ) — صفحة 375
مساهمون: رضا قليخان هدايت
ص٣٧٥