خاقان صاحبقران از سلطانيه حركت و در دار السلطنهء تبريز اين خبر معروض شد .
اسماعيل خان دامغانى به منقلاى لشكر روانه شد و اردوى همايون حركت كرده در كنار رود ارس توقف گزيد . بعد از عبور از آب در محال نخجوان چند رأس از رئوس روس از نظر همايون گذشت .
در نوزدهم ربيع الثانى يك فرسخى ايروان مضرب خيام ظفر ارتسام شد . سردار روسيه در محاصرهء ايروان هفت سنگر بسته بود و خود در جامع شهر بند نشسته . به حكم خاقان صاحبقران فتحعلى شاه قاجار صبحگاه كه غرش توپ از اردوى همايون اعلى برخاست سپاه كينه خواه يورش بردند و در سنگرها ريختند و در يكديگر آويختند . تا بر آمدن آفتاب ، مقاتله پيوسته بود ، بسيارى از روسيه به قتل آمد و سنگرها خالى شد و هزار سرآوردند . سردار روسيه توپخانه را بر سر تلى بلند برده و بر لشكر همايون ، بنياد شعله بارى نمود . لشكر سنگر را خالى كرده به اردو بازآمدند و سردار روسيه افواج خود را به سنگر باز آورد . « 1 »
جعفر قلى خان دنبلى با ده هزار پياده و سوار عازم شبيخون بر اردوى خاقان كامكار شد . حسن خان قاجار قزوينى كه در آن شب به قراولى اردو بود كارگزاران دربار اعلى را اخبار نمود . خاقان صاحبقران توپخانه و سپاه را از اردو بيرون برده در دامان كوهى مترصد قيام فرمودند كه اگر سپاه روسيه بر اردو شبيخون برند از خارج اردو و دامان كوه بر ايشان تاختن آورند . روسيه راه را گم كرده صبحگاه به اردو رسيده اردو را خالى يافتند و به جانب سپاه و دامان كوه شتافتند . بعد از اندك صعود ، حرارت آفتاب و تشنگى بر پيادگان روسيه غالب آمده مراجعت نمودند و دليران سپاه ايشان را تعاقب نموده جمعى را مقتول داشتند . فرستادگان سردار روسيه كه از اطراف به طلب آذوقه مأمور مىشدند اغلب گرفتار سرداران ايرانى و به قتل و اسر مىآمدند . بالاخره ايشپخدر از دور ايروان كوچ و روانهء تفليس شد . محمد حسين خان قاجار سركشيكچى باشى از دنبال او رفته جمعى را هلاك نمود . و محمد خان ايروانى كه در قلعه بود ديگرباره به ايالت ايروان مقرر شد .
ابو الفتح خان جوانشير به نظم قراباغ رفت و الكسندر ميرزا والى گرجستان « 1 » به توقف نخجوان رخصت يافت .
هامش
( 1 ) - شاهزادهء گرجى كه براى تصاحب تاج و تخت مرز و بوم موروثى خويش با ايرانيان همدست شده بود و با روسها مبارزه مىكرد