با عريضه مرسول و معروض داشت . سفير مذكور در چمن مزبور به حضور خاقان صاحبقران رسيد و به آزادگى گرفتگان حكم رفت و محمد نبى خان خواهرزادهء سفير مقتول بهجاى وى مأمور و روانه شد . مدت يك سال در بنگاله به عشرت گذرانيد و پنجاه هزار تومان خونبهاى سفير مقتول به محمد اسماعيل پسرش موصول آمد . و محمد نبى خان بعد از انجام خدمت به وزارت نواب حسينعلى ميرزا فرمانفرماى مملكت فارس سرافراز شد .
محمد خان بيگلربيگى ايروانى چون از عزيمت نواب نايب السلطنه آگاه گرديد سردار روسيه را به ايروان خوانده ايلات حوالى ايروان را بعضى به قلعه آورده و برخى را روانهء قارص و وان و بايزيد كرد . نواب نايب السلطنه بلا تأمل ايلغار فرموده در كنار رود زنگى - نيم فرسنگى ايروان - نزول فرمود و از طرفين جنگ درپيوست . مهديقلى خان دولو با شش هزار سوار به سامان روم رفته ايلات كنگرلو و قاجار را كوچانيده بازآورد . و ايشپخدر سردار روسيه با بيست هزار صالدات و شش هزار سوار و سى عراده توپ بر وفق دعوت محمد خان ايروانى به جانب اردو روانه شد . در عرض راه به مهديقلى خان و ايلات دچار شد و بعد از كارزار مهديقلى خان به عسكر نواب نايب السلطنه رسيد . سردار روسيه نيز در چهارشنبه هجدهم ربيع الاول در حوالى اوچ كليسيا - سه فرسنگى ايروان - آمده جمعى از روسيه عزم دخول شهر كردند . جزاير چيان قلعه ايشان را هدف تير بلا كردند .
بعضى بىروح شده بعضى مجروح مراجعت نمودند . على الصباح محافظت اردو و سنگر را به عهدهء ميرزا محمد شفيع وزير اعظم و احمد خان مقدم مقرر و افواج قاهره با توپخانه به حوالى اوچ كليسيا روانه گرديدند . دو لشكر صفوف آراستند و جنگ درانداختند .
نخست دليران ايران بر فوجى از آنها تاختند و ايشان را مغلوب ساختند ولى به ضرب توپ و تفنگ و ثبات پياده و نظام جنگ مقهور گرديدند . سه روز متوالى مقابله و مقاتله نمودند و فتحى روى ننمود . ايشپخدر به تسخير قلعهء ايروان مصمم گرديد و محمد خان بيگلربيگى ايروان از معاهدهء خود با او نادم شد و به توسط ميرزا صادق مروزى از ميرزا محمد شفيع وزير اطمينان يافت و حسينعلى خان پسر خود را با پيشكش فراوان به اردوى خاقان فرستاد . سردار روسيه ، بنابر خدعه و تزوير على الغفله ، با افواج و توپخانهء خود روى به جانب اردو گذاشت . نواب شاهزادهء آزاده به تهيهء كار پرداخت ولى تفرقه در آن جمع روى داد و هركس روى به سوئى نهاد . ايشپخدر به مسجد جامع شهر رفته به محاصرهء قلعه پرداخت .
فهرس التواريخ ( فارسى ) — صفحة 343
مساهمون: رضا قليخان هدايت
ص٣٤٣