مثنويات سته ضروريه : انوار الولايه « 1 » ، گلستان ارم « 2 » ، بحر الحقايق « 3 » ، انيس العاشقين ، خرم - بهشت « 4 » ، هدايت نامه « 5 » و منهج الهدايه ، مدارج البلاغه ، مظاهر الانوار ، مفتاح الكنوز « 6 » ، لطايف - المعارف ، فهرست تواريخ ، تذكره رياض العارفين « 7 » و رسائل ديگر « 8 » و از قصائد و غزليات زياده از سى هزار بيت مجموع است كه رد و قبول آنها [ را ] به صاحبان سليقه مستقيم و طبع سليم موكول مىدارم « 9 » ، و جناب معظم عليه طاب ثراه در طهران در سنه 1288 به رحمت ايزدى پيوست .
در تحميد و توحيد ايزد تعالى و نعت جناب رسالت مآب ( ص ) است :
اين هفت توى گنبد و اين ششدرى سرا * از شيب و از فراز فرو ديدم و فرا
در ذره ذره « 10 » ، صنعت صانع از او پديد * در پايهپايه ، حكمت خالق ازين به پا
موجى ز بحر جودش و صد بحر پر گهر * تابى ز مهر رويش و صد مهر پر ضيا
تاج ستاره ، اينكه به درگاه او فقير * شاه زمانه ، هر كه به دربار او گدا
ما را به دوست فخر و خود از غير اوست ننگ * دارد اگرچه ننگ ز ما فخر انبيا
سلطان ملك كثرت و وحدت كه مىسزد * خاك درش به ديدهء اقطاب توتيا
در ورود جنود برف فرموده :
هوا كافور بيزستى ، سما سيماب ريزستى * شمر پر تيغ تيزستى ، شجر پر بيضه بيضا
دمنها چون چمن يكسر ، چمنها پرسمن يكسر * فلك پر نسترن يكسر ، جهان پر لؤلؤ لالا
در مدحت شاهزاده نواب فريدون ميرزا فرمانفرماى فارس فرموده :
بپرورد خواهى اگر داد و دين را * يكى پرور اى دهر مير گزين را
ملكزادهء راد فرخ فريدون * كز او فخر مر زادهء آبتين را
شرف يابد از آفرين ، نام هركس * شرف زايد از نام او آفرين را
جهانآفرين گاه او آفريدم * زهى فضل و منت جهانآفرين را
خهى شهريارى كه خلد است و دوزخ * بهرجا مجسم كنى مهر و كين را
ز تو كامگارى ز تو نامدارى * سمند و كمند [ و ] كمان و كمين را
در نكوهش گيتى فرموده :
به دانش كوش اى نادان و بينش جوى اى دانا * كه دانش سرورى ذيشأن و بينش خسروى و الا
جهان شيرين نمودت در نظر ، آوخ نميدانى * كه چون فرهاد كش پيرى است اين فرتوت چهرآرا
هامش
( 1 ) . بر وزن مخزن الاسرار نظامى .
( 2 ) . مشهور به بكتاشنامه .
( 3 ) . بر وزن حديقه سنائى .
( 4 ) . به بحر متقارب در هشت باب كه نسخه آن در كتابخانه مجلس شوراى ملى موجود است و در سال 1277 نظم آن به پايان رسيده است .
( 5 ) . به بحر رمل .
( 6 ) . در شرح شعرهاى دشوار خاقانى .
( 7 ) . مشتمل بر 6 گلبن و دو روضه و يك فردوس و يك خلد .
( 8 ) . در متن : ( ديگر است ) .
( 9 ) . آثار ديگر هدايت عبارت است از : اجمل التواريخ ، فرهنگ انجمنآراى ناصرى ، اصول الفصول فى حصول الوصول در تصوف ، نژادنامه ، ( ر ك : مجمع الفصحا ، ج 1 ، چاپ دكتر مصفا ، ص ق ، ك ، گ ) . خدمت ديگر او به فرهنگ ، ناسيس چاپخانهاى است كه بسيارى از كتب ادبى در عصر قاجاريه در آن به چاپ رسيد . ( معين ) .
( 10 ) . در متن : ( زره ) .