با حق گفت ، الهى تو فرعون را با كفر و نافرمانى چندين مهلت دادهء ، گفت « 1 » اى موسي او در پادشاهى خويش راهها امن مىدارد و در حكم « 2 » كه مىكند ظلم نمىكند و سخن يك خصم بىحضور خصم ديگر نمىشنود و در پسران و دختران رعيّت به چشم شهوت نمىنگرد . و انوشروان مىگويد شهرها را بعدل محكم كنند كه آن باروئيست كه آب آن را نريزاند و آتش نسوزاند و منجنيق بر وى كار نكند . و عامل حمص بعمر عبد العزيز نوشت كه باروى شهر خراب شده است بفرماى تا عمارت كنند . جواب نبشت حصنها بالعدل « 3 » . و السّلام يعنى او را بعدل عمارت كن و محكم گردان . و بزرجمهر « 4 » مىگويد هرگاه كه پادشاه ظلم كند سباع آن ولايت مردم خوار شوند . و سكندر از حكماء هند پرسيد عدل بهتر يا شجاعت ، گفتند اى پادشاه چون عدل باشد حاجت بشجاعت نيايد . و عبد اللّه « 5 » بن طاهر پدر خويش را گفت اى پدر گوئى « 6 » كه اين ملك در خاندان ما تا كى ماند ، گفت اى پسر تا بساط عدل گسترده باشيم . و مؤبد موبدان هر بامداد به خدمت انوشروان آمدى و گفتى اى ملك نعمت را بر خود پاينده دار بشفقت بر رعيّت و طعام را بر خود خوش و نوش گردان بسير كردن گرسنگان و انصاف مردم بده و امن بخسب . و حكما گفتهاند بالرّاعى تصلح الرّعيّة و بالعدّل تملك « 7 » البريّة . و عمر مىگويد بهترين پادشاهان آنست كه رعيّت بوى نيكبخت شود « 8 » و بترين پادشاهان آنست كه رعيّت بوى بدبخت شود « 9 » . زيد اسلم مىگويد شى « 10 » با عمر بعسس مىگشتيم از دروازهء مدينه بيرون شديم از دور آتشى ديديم قصد آن آتش كرديم زنى پير نشسته بود با دو سه طفل و ديگى بر سر آتش نهاده و اطفال مىگريستند و زن دعاء « 11 » بد بر عمر مىكرد ، عمر گفت اى زن چرا دعاء « 11 » بد بر عمر ميكنى گفت اى مرد از بهر آنكه او سير خورده است
هامش
( 1 ) - چ : خطاب آمد .
( 2 ) - چ : حكمى .
( 3 ) - رجوع شود به عيون الاخبار ج 1 ص 13 و سياستنامهء خواجه نظام الملك طبع آقاى خلخالى ص 183 .
( 4 ) - م : بوزرجمهر .
( 5 ) - وى پسر طاهر بن حسين ملقب به ذو اليمينين بوده و از 213 - 230 در خراسان حكومت كرده است .
( 6 ) - چ : گفت ، گوى اى پدر . . . .
( 7 ) - م : يصلح و يملك .
( 8 ) - چ : شوند .
( 9 ) - چ ، ى ، جملهء ( و بترين . . . . شود ) را ندارد .
( 10 ) - م : ( من ) افزوده .
( 11 ) - م : دعاى .