و سنّ مبارك آن حضرت به هفتاد و يك سال رسيده بود ، موافق عدد « الم » كه صدر اعظم سورهء كريمهء قرآنى است ، و مدت سلطنت آن خديو بىهمال بر سبيل استقلال سى و شش سال بود ، عدهء سه حرف كه مادهء افضل اذكار همان است ، يعنى « لا إله إلّا اللّه » . و اينكه ضبط و ثبت صادرات افعال و اقوال آن معدلت شعار دريانوال ، بىسبق رويتى و قصدى به كلمهء طيبهء توحيد اختتام يافت هم از امارات كمال دولت اقبال است . و از موجبات وثوق رجا و غلبهء حسن ظن به آنكه علوّ شأن و رفعت منزلت و مقام اين پادشاه سعيد مبرور محصور بر همين ايام سلطنت صورى در دار غرور نبوده ، موافقتى است كه عدد سنين سلطنت همايونش را با شمار بنين از ذرّيت روزافزون اتفاق افتاد ، چه از ذكور اولاد و اسباط سى و شش پسر و پسرزاده به تفصيلى كه در خاتمهء اين مقاله باز نموده خواهد شد ، از آن مؤيد بىهمال بازماند ، به عدد هر سالى از مدت سلطنت و فرمانروايى فرخنده اقبالى مستأهل سرورى و كشورگشايى و
( الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ )
« 1 » و از ميامن محاسن سير و آثار ايشان به حسب مراتب
( وَ رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ )
« 2 » آن حضرت مشمول كرامتى گشته ، كه زمرهء متعالى قدر
( أُولئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُداهُمُ اقْتَدِهْ )
« 3 » در موقف مناجات مسألت نمودهاند ، كما حكى اللّه و هو اصدق القائلين عن خليله
( وَ اجْعَلْ لِي لِسانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ )
« 4 » تحقق « اللهم رجاءنا فيه و اجعله من ورثة جنة النعيم بفضلك العميم و منّك الجسيم »
( إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ )
« 5 » .
ذكر بعض حوادث كه بعد از انتقال حضرت صاحبقرانى از اين سراى فانى به دار النعيم جاودانى - انار اللّه برهانه - روى نمود
[ نظم ]
چه گويم كه از هول اين داستان * بلرزد زمين و بترسد زمان
چو گويم گره بر زبان اوفتد * قلم گاه ثبت از بنان اوفتد
عجب كآدمى زان خطر جان ببرد * كشيد آن بلا را و از غم نمرد
هامش
( 1 ) . آل عمران / 73 .
( 2 ) . زخرف / 32 .
( 3 ) . انعام / 90 .
( 4 ) . شعراء / 84 .
( 5 ) . بقره / 128 .